Pomarańczowa Mantra

Szkoła szczurów (Słownik imion własnych)

2011-12-09T03:39:00.000+01:00

Słownik imion własnych Amélie Nothomb

Słownik... to druga powieść Nothomb, po którą sięgnęłam. Pierwsza, Biografia głodu, zrobiła na mnie ogromne wrażenie; przy okazji wyszło na jaw, że nie czytam tak, jak powinnam, bo zwiodło mnie, że autorka i narratorka noszą to samo nazwisko. Słownik... pozwolił mi naprawić błąd, którego nie powinnam była w ogóle popełnić.

Plectrude ma niespotykane imię i jest bardzo niezwykłą osobą. Okoliczności jej narodzin były tragiczne, dzieciństwo - sielankowe, a perturbacje okresu dojrzewania niemal doprowadziły ją do śmierci.

Tyle chyba mogę zdradzić, żeby nie powiedzieć zbyt dużo. Proza Nothomb bazuje na zaskakiwaniu czytelnika. Konfrontuje odbiorcę z absurdalną fabułą, przepełnioną szalonymi postaciami, po których można się spodziewać wszystkiego (choćby Clémence, której stosunek do Plectrude zmienia się diametralnie i trudno właściwie powiedzieć, dlaczego tak się dzieje, czy Lucette, będąca kołem napędowym całej fabuły). Jest w tej powieści coś z Kafki i coś z Czechowa. Narrator(ka) z wystudiowaną obojętnością przygląda się swoim bohaterom i ten chłód w opisie stanowi dodatkową wartość naddaną, kontrastuje z treścią, którą z powodzeniem można by przekuć na wyciskający łzy melodramat.

Podobnie jak w Biografii głodu, w Słowniku imion własnych pojawia się motyw zaburzeń odżywiania. Jedzenie wydaje się zajmować szczególną rolę w pisarstwie Belgijki; można by napisać na ten temat solidną pracę, nie tylko literaturoznawczą, ale też kulturoznawczą i antropologiczną. Obsesja na punkcie pożywienia, tak charakterystyczna dla naszych czasów, nie jest może głównym tematem w obu powieściach, jednak odgrywa znaczącą rolę. Tak podstawowa czynność jak dostarczanie ciału pokarmu staje się jednym ze źródeł nieszczęść Plectrude i przyczyną rozpadu jej rodziny.

Jako bohaterka Amélie Nothomb pojawia się dopiero na końcu powieści, ale zajmuje w fabule pozycję szczególną. Narratorka zstępuje jako demiurg, dzięki któremu dopełnia się los Plectrude, ale on sam przypłaca to życiem. Płaszczyzny narracji, instancji nadawczej i świata przedstawionego stykają się i wpływają na siebie. Postmodernizm w czystej postaci, czytelnik kończy powieść zwichrowany i zastanawia się, co właśnie stało się przed jego oczami.

Powieść czyta się szybko (ma tylko 109 stron), ale niech to nie zwiedzie poszukiwaczy lektur łatwych i przyjemnych: Nothomb zdecydowanie takich książek nie pisze. Ciężkie to powieści. Dużo cięższe niż 1000-stronicowe cegły Kinga - skądinąd lubianego przeze mnie pisarza - które szybko się połyka i szybko trawi.

Zawsze kiedy kończę tego typu książkę, dopada mnie pytanie o sens literatury (a tym samym de facto o sens moich studiów): co mi to robi, że autorka zastosowała te wszystkie chwyty narracyjne, te wszystkie kategorie estetyczne? Co mi to daje, co mi to mówi o świecie, w co mnie wzbogaca, a z czego mnie odziera? Nie umiem odpowiedzieć na te pytania, mimo że wyposaża się mnie w narzędzia, które mają umożliwić mi badanie tego typu zjawisk. (Może boję się w to zagłębić, bo czuję, że mnie to sparaliżuje.) Ja szukam w literaturze odpowiedzi na filozoficzne pytania, na dręczące mnie egzystencjalne lęki. Oczekuję, że cała ta wiedza o jambach, grotesce, skazie, didaskaliach, tragizmie, sonetach, baśniach i klauzulach pozwoli mi zrozumieć, kim jest człowiek i co się z byciem człowiekiem wiąże. Więc czytam dalej, doszkalam się, bo wierzę, że każda przeczytana książka zbliża mnie do poznania.

Ocena: 4/6

Dygresja: chodzę teraz na znakomity wykład z teorii literatury. Naprawdę znakomity. Świetnie skonstruowany, każda część wyliczona co do minuty, poszczególne zagadnienia są konsekwentnie wyprowadzane z tego, co było mówione wcześniej. Filozofia zahacza tu o literaturę, wszystko jest spójne i przejrzyste. Prowadzący pracuje bezpośrednio na tekstach, potem je objaśnia, następnie wypunktowuje główne tezy. Podaje świetne, przemyślane przykłady. Widać, że poświęcił przygotowaniu tych wykładów mnóstwo czasu i energii. Przyznaję, niektóre rzeczy mnie rozczulają i bawią (picie soczku, przykład z farbami, animacje w prezentacji), ale to sprawia, że tym chętniej chodzę na zajęcia, bo oprócz tego, że są świetne merytorycznie, są też po prostu sympatyczne i odprężające (bo - niestety - od części wykładowców bije aura nieprzystępności i zadufania).

Głodomór (Biografia głodu)

2011-12-08T20:54:00.000+01:00

Biografia głodu Amélie Nothomb

Ponoć jest to książka autobiograficzna.

Edit (9.12.2011): Właśnie uświadomiłam sobie, jak wielki błąd popełniłam, gdy pisałam tę notkę; przypominam sobie wszystkie wykłady i teksty na temat instancji nadawczej i nieutożsamiania narratora z autorem, nawet gdy nosi to samo nazwisko - patrz Trans-Atlantyk Gombrowicza - i wiem, że w pierwszej chwili uległam złudzeniu, na co autorka zapewne liczyła; teraz mi wstyd, bo tekst przez ponad miesiąc wisiał w takiej formie, jakby to faktycznie była autobiografia, i pokazywał, jaki ze mnie tłumok, który czyta nawet nie jak normalny czytelnik, ale jak bezrefleksyjny pochłaniacz liter (to mnie trochę przeraziło, bo co w takim razie robię na moim wydziale...). Niniejszym kajam się, przepraszam i obiecuję poprawę. Do powyższej refleksji doprowadziła mnie lektura innej książki A. Nothomb, w której bohaterka nosząca to samo imię i nazwisko ginie na ostatniej stronie powieści. Dopiero to obudziło moją czujność i uświadomiło mi, co właściwie zrobiłam. Powinnam się wcześniej zorientować. Tak to jest, jak człowiek chce coś odbębnić i przestaje myśleć.

Ujął mnie sposób pisania Nothomb. Potrafi pochwycić drobną myśl czy anegdotę i rozwinąć ją w stronę, o której nigdy bym nie pomyślała. Pod koniec byłam trochę zmęczona podniosłym stylem i poczuciem, że wchodzę komuś w głowę. Utożsamiałam się z Nothomb (narratorką) w bardzo dużym stopniu. Nadała kształt słów uczuciom, które do tej pory kłębiły się we mnie, niewypowiadalne. Właśnie tego szukam w książkach. Wspólnoty myśli. Wspólnoty przeżywania. Poczucia, że nie jestem z tym sama na świecie. Świadomości, która rozwija się we mnie z każdą kolejną stroną. Zetknięcia się z kimś, kto potrafi opowiedzieć mi o mnie samej.

Biografia głodu to książka egocentryczna i wsysająca, egzaltowana i neurotyczna. To książka o mnie, mimo tak wielu różnic między mną a narratorką. Można ją sprowadzić do hasła wieczne nienasycenie. To przerażające, że ktoś inny też to ma, ale też uspokajające. Nie jestem z tym sama w tym dziwnym, zimnym świecie.

Mam świadomość, że dla wielu osób to będzie bezwartościowy bełkot (może - obiektywnie rzecz biorąc - właśnie tym jest), ale dla mnie to książka ważna. Jedna z najważniejszych.

Ocena: 5/6

My to sobie utrudniamy (Oby do wiosny)

2011-12-04T05:23:00.001+01:00

Oby do wiosny reż. Adam Rapp
Zooey Deschanel, Ed Harris, Will Farrell

Aktorka Reese Holden dostaje propozycję: za publikację korespondencji między jej rodzicami (obydwoje pisarze) ma dostać 100 000 dolarów. Wraca więc do rodzinnego domu, gdzie oprócz ojca (matka nie żyje) zastaje gitarzystę z zespołem Aspergera¹ i byłą studentkę ojca.

Fabuła mocno inspirowana Powrotem do Garden State. To kolejny film po Elizabethtown, który sięgnął po motyw powrotu do domu po śmierci matki, tylko że w produkcji z Dunst i Bloomem miałam wrażenie, że oglądam kopię filmu Zacha Braffa. W Oby do wiosny jest lepiej, podobieństwo nie jest tak rażące.

To dziwny film, trochę (ale tylko trochę) w klimacie Krainy traw. Śmierć Spike'a (kocię) była straszna, miałam łzy w oczach, ale tak reaguję zawsze, kiedy ginie zwierzę². Zakończenie rozczarowujące, bo przewidywalne i banalne, a Reese od razu 5 razy ładniejsza i z tym dobrym chłopcem, z którym nie chciała być na początku. Bardzo podobała mi się postać Corbita: uwielbiam takich niezbyt bystrych olbrzymów z sercem na dłoni (jak Ludo w Labyrinth czy Hagrid z cyklu Rowling), czułych, dobrych, którzy nie potrafią skrzywdzić muchy i mają swoje mniejsze i większe dziwactwa.

O co chodzi ze ściąganiem jelenia z drogi? Czy to miało coś symbolizować, czy może była to po prostu scena bez związku z fabułą, wrzucona, żeby film miał te 90 minut?

Zooey Deschanel tak różna od tego, co zagrała w 500 Days of Summer - wymięta, zmęczona, zniechęcona, połamana³. Z kolei Ed Harris mocno mnie drażnił i wydał mi się kompletnie nieautentyczny, może dlatego, że go po prostu nie lubię. Will Farrell sprawdził się w roli dobrotliwego wielkoluda, Amelia Warner w niczym mu nie ustępowała.

To przyzwoicie zagrany komediodramat, który przez większą część jest raczej przygnębiający w wymowie, ale zakończenie wyraźnie ku pokrzepieniu zbolałych serduszek i nadwrażliwych połamańców życiowych. Mnie się podobało, ale ja lubię ten typ filmów.

Ocena: 7/10

¹ Gra słów zupełnie przypadkowa ;)
² Aż mi się przypomniało, jak płakałam niemal zawsze, gdy w Nie kończącej się opowieści umierał Artax, a widziałam ten film jakieś 20 razy.
³ Swoją drogą, 500DoS było drugim filmem z porą roku w tytule, w którym zagrała (drobiazg, ale rzuciło mi się w oczy)

Nocne 610 (Chamowo)

2011-12-01T18:02:00.001+01:00

Chamowo Miron Białoszewski

Kiedy w liceum omawialiśmy na lekcjach wiersze Białoszewskiego, wszyscy zgrzytali zębami. Wszyscy poza moją polonistką, która jego poezję lubiła. Ja czułam się bezradna, ale zachwycona cielęcym zachwyceniem, że można tak panować nad słowami, tak je dobierać, tak je czuć.

Z jakiegoś powodu fascynują mnie cudze życia. Cudze zawsze wydaje się lepsze niż własne. Snuje się człowiek w cudzych narracjach, bo kreowanie własnej zdaje się ponad siły.

Dzienniki mogą być świadomie kreowanym utworem, przeznaczonym do publikacji (Gombrowicz), mogą być zbiorem luźnych notatek, przemyśleń, próbą poradzenia sobie z własną niemocą (Plath). Z jaką myślą pisał Chamowo Białoszewski? Skrawki dziennika ukazywały się w różnych zbiorach za jego życia, publikację ostatecznej wersji odłożył na „po śmierci”¹.

Życie w mrówkowcu przy Lizbońskiej. U Białoszewskiego nic nie jest banalne, nawet to, co zdaje się błahe i nieznaczące. Równie ważne jak notatki o Mozarcie i Bachu czy rozmowy z Le., są zapiski, że kupił dżem niskosłodzony i kwiaty. Ważna jest pijana kobieta w nocnym autobusie. Ważne jest rusztowanie postawione przez tynkarzy. U Białoszewskiego właśnie to uwielbiam: ważność wszystkiego. Wszystkiego.

Skrawkowe portrety jego bliskich i znajomych, których chciałabym mieć za swoich. W tym momencie myśl o „instancji nadawczej” i nieutożsamianiu autora z narratorem. Czy ważne jest, kim są ci ludzie i czy są prawdziwi?

Starszy pan wędrujący po mostach, jeżdżący autobusami, odsyłany do kolejnych okienek. Niosący naręcze kwiatów. Niespokojny o swoje zdrowie. Wyczulony na ludzi, kształty i wrażenia. W lapidarnych zdaniach zawiera wszystko to, co tak trudno ogarnąć, jedno zdanie Białoszewskiego mówi mi o świecie więcej niż mogę przyjąć i przetworzyć. Dialogi, które prowadzi, tak dziwnie niezrozumiałe dla mnie, czytelnika, ale zdaje się, że jego rozmówcy świetnie wiedzą, o co chodzi.

Bliskość jest w Chamowie, bliskość z ludźmi, często irytująca (bo sąsiedzi są głośni), ale tak potrzebna i ważna. Uwaga jest w Chamowie, wspomnienia są w Chamowie. W Chamowie jest wszystko. Mistrz Miron żyje, obserwuje, myśli, przetwarza, odbiera wrażenia. Chciałabym umieć żyć tak uważnie i tak patrzeć.

Nie oceniam, bo nie umiem. Krytyk ze mnie żaden. Wiem, jak wielkie wrażenie wywarł na mnie ten tekst, jakim wytchnieniem był, jak mocno się we mnie zakorzenia. Każdemu życzę, żeby znalazł swoje Chamowo.

¹ Wg informacji zawartych w nocie edytorskiej.

Nie mnie oceniać...

2011-12-01T17:41:00.001+01:00

Po przeczytaniu Chamowa Białoszewskiego dotarło do mnie, że nie mnie oceniać literaturę. Jakąkolwiek.

W środę na zajęciach prowadzący stwierdził:

Wy - stety albo niestety - już nie jesteście zwykłymi czytelnikami. Zawsze będziecie się zastanawiać nad konstrukcją narratora, światem przedstawionym, tropami intertekstualnymi.

Czułam, że się czerwienię. Dostałam w czuły punkt. Wcale nie czuję się lepiej przygotowana do czytania niż byłam, zanim trafiłam na polonistykę. Wcale nie czuję, że zniknęło moje czytelnicze dyletanctwo (wręcz przeciwnie, teraz jakby bardziej mnie uwiera i dobija). Ja ciągle potrzebuję przewodnika, który mi wyłoży, wyjaśni, powie, naprowadzi.

Czytam zbyt nieuważnie, zbyt pobieżnie, za szybko. Za mało skupiam się na tekście. Nie opuszcza mnie poczucie, że mam zaległości, bez których nadrobienia brnięcie dalej tylko mnie pogrąża, a nie ma ich kiedy nadrobić.

Więc próbuję nadążyć, być na bieżąco, ale ciągle wymykają mi się godziny, upływają na irytujących introspekcjach i mało ważnych kwestiach, jak podróż tramwajem, wizyta u dentysty, przeglądanie facebooka, czytanie (świetnych) blogów, oglądanie obrazków na zupie.

Czuję, że wysiadam intelektualnie, bo chciałabym wiedzieć wszystko, a nie wiem nic.

Notatki serwetkowe: flipback

2011-11-28T13:12:00.001+01:00

E-booki są coraz popularniejsze, e-czytniki coraz tańsze. Ciągle powraca pytanie, czy papierowa książka odejdzie do lamusa. Można dywagować, można pisać książki. Rewolucja dzieje się na naszych oczach, na rynku zachodzą nieodwracalne zmiany.

Gdzieś na marginesie pojawiają się takie pomysły jak książka typu flipback, kolejne wcielenie książki kieszonkowej.

źródło: dailymail.co.uk

Wydaje mi się, że to ciekawostka, która zniknie tak szybko, jak się pojawiła, bo nie wytrzyma konkurencji ani z książką elektroniczną, ani tradycyjną. Chyba nie ma odpowiedniej grupy docelowej, która mogłaby się tym produktem zainteresować.

(Inspiracja)

Notatki serwetkowe: o naturalizmie

2011-11-27T22:24:00.001+01:00

Jednak nie mogę się powstrzymać od wynotowania kolejnych uwag na temat pozytywistycznych lektur.

Poniższe notatkityczą się odczytów O naturalizmie wpowieści Sienkiewicza.

Przyszły noblista zarzuca Emilowi Zoli wiele: niezdrową fascynację zepsuciem, uczynienie bohaterami cyklu rodziny patologicznej (są przecież w społeczeństwie jednostki i komórki społeczne czyste, cnotliwe i normalne), że opis fizjologiczny tak naprawdę nic nowego nie wnosi, że nie można przenieść teorii naukowej na grunt powieści, bo nauka bada naturę, a pisarz - jedynie swoją własną imaginację, którą może sobie dowolnie formować. Nawet gdy Sienkiewicz chwali Zolę za plastyczność jego tekstów, to dorzuca uwagę, że szczegółów jest za dużo i czytelnik się gubi, a tak w ogóle to „talent Zoli [...] świeci częstokroć, niestety, jak gwiazda nad kałużą.”

Zupełnie nie zgadzam się z Sienkiewiczem, nie trafiają do mnie jego argumenty. Bliższa jest mi zdecydowanie postawa Zoli, bo sama widzę dookoła siebie raczej brud pod paznokciami i najróżniejsze konfiguracje tego, co w chrześcijaństwie nazywa się grzechami głównymi. Chcę czytać takie powieści jak Germinal. Chcę, żeby autor pochylił się nad swoimi bohaterami, sprawił, że poczuję zapach pyłu węglowego, który wdychają codziennie do płuc, że wejdę w świat powieści tak głęboko, że zapomnę o swoim tu i teraz. Chcę uwierzyć w bohaterów powieści, widzieć, że są słabi i ludzcy. Nie interesują mnie postaci gotowe do postawienia na cokole, nie interesują mnie jednostki wybitne ani ważne momenty w historii. U Zoli zafascynowała mnie proza życia. To trochę jak granie w The Sims: porzuca się szare, ponure, ale własne życie, by zanurzyć się w szarym, nudnym, ponurym życiu fikcyjnej postaci. Czasem właśnie tego potrzeba, nie pokrzepienia serc i zagrzewania do walki.

Na marginesie: polecam tę recenzję Germinalu.

[Ciągle zadziwia mnie świat jako system naczyń połączonych: ostatnia dyskusja na OGUN-owym konwersatorium, tycząca się Bękartów wojny Tarantino, w dużej części opierała się na porównaniu tego filmu z ekranizacją Sienkiewiczowskiego Potopu, której zresztą - jako jedyna - nie widziałam¹.]

¹ Tu przydałby się blipowy tag #wstydliwewyznania

Na bezrybiu (Na skałach Calvados)

2011-11-23T19:52:00.001+01:00

Na skałach Calvados Antoni Sygietyński

Czy „powieść z życia normandzkich rybaków”, jako rzecze podtytuł, może zafascynować? Może antropologów, może specjalistów od rybołówstwa. Przeczytałam z poczucia obowiązku i żądam zwrócenia mi tych 5 godzin, które spędziłam na czytaniu, bo zdecydowanie nie było warto.

Głównym bohaterem powieści jest Gabriel Orange. Poznajemy go, gdy niezadowolony ze swojego statusu na statku „Eufrazja”, buntuje się przeciwko kapitanowi kutra, Boudardowi.

Orange jest odpychającym typem, któremu zależy tylko na pieniądzach. Boudard jest odpychającym typem, który nie chce wydać swojej córki za mąż. Berta jest zblazowaną panną, która zasmakowawszy życia w mieście, wróciła do wioski rybackiej i z nudów oraz braku podniet wdaje się w romans z Orange'em.

Zastanawiam się, co jest z tą powieścią nie w porządku, czemu czyta się ją źle i po przebrnięciu przez 170 stron ma się poczucie, że zmarnowało się czas.

Nie ma ani jednej postaci, którą można by polubić. Bohaterowie Sygietyńskiego są próżni, głupi, chciwi, bezmyślni, egoistyczni. Zupełnie jak w życiu, ale w tym tekście przywary ludzkiej natury nie wywołują w czytelniku żadnych emocji. Moim zdaniem narracja jest nieskładna, fabuła źle rozplanowana, całość sprawia wrażenie raczej szkicu do powieści. Na przykład: wydaje się, że najbardziej tragiczną postacią jest Berta, bo wpojone jej wyobrażenie romantycznej miłości rozbija się o rzeczywistość w drobny mak. Spotykają ją same nieszczęścia: wiąże się z pazernym Orange'em, ich dziecko rodzi się martwe, jej samotność wykorzystuje inżynier z Paryża, a kończy utopiona przez męża. Im dalej, tym gorzej, a ja nie potrafiłam w sobie wykrzesać odrobiny współczucia dla córki Boudarda.

Moim zdaniem po prostu szkoda czasu na czytanie Na skałach Calvados.

Na marginesie: wydanie sygnowane przez UNIVERSITAS jest skandaliczne na poziomie edytorskim (wyraźnie widać, że tekst był skanowany, przepuszczony przez OCR i chyba żaden poważny redaktor go nie przejrzał; już nie czepiam się braku aparatu krytycznego, ja po prostu mam alergię na niechlujstwo; to wydanie nie jest warte 20 zł ceny okładkowej).

Ocena: 1.5/6

Głowa otwarta, ale serce zamknięte (nowele Świętochowskiego)

2011-11-05T21:23:00.004+01:00

Ona; Sam w sobie; Klub szachistów Aleksander Świętochowski

Jeśli już czytać pozytywistę, to na pewno Świętochowskiego.

Ona - świetna nowela o strachu przed rozczarowaniem. Kolega narratora ze studiów, Henryk Bukowski, obecnie pracownik księgarni, jest zakochany. Jednak rękami i nogami broni się przed poznaniem swojej wybranki, bo co, jeśli okaże się nie tak doskonała, jak ją sobie wyobraża? (5/6)

Sam w sobie - narrator chciałby uciec od wszelkich zależności, w jakie wplotło go życie. Ciągle przyklejają się do niego etykietki: ucznia, męża, ojca, pracownika. Bliżej tej miniaturce do eseju filozoficznego niż do noweli, a wątek fabularny odgrywa drugorzędną rolę, choć informacja, kim jest kobieta, potwierdziła, że niewiedza bywa błogosławieństwem. (5/6)

Klub szachistów - takie kluby szachistów istnieją do dzisiaj, nazywa się to terapią grupową i odbywa się dokładnie na takich samych zasadach: ja ufam, że nie wygadasz, ty ufasz, że ja nie wygadam, zrzucimy ciężar z wątroby i to nam na pewno pomoże. U Świętochowskiego członkowie klubu tłumaczą się chęcią zbierania materiału do badań psychologicznych, ale podskórnie czuć, że po prostu muszą się podzielić swoimi małymi i dużymi świństwami, a przy okazji są ciekawi grzechów innych; wzajemność spowiedzi ma zabezpieczyć przed wypłynięciem sekretów do wiadomości publicznej. W Klubie szachistów pokazane jest doskonale, że jak już się czegoś o kimś dowiemy, wpłynie to na nasz stosunek do tej osoby - nie ma tak, że możemy się oddowiedzieć¹, choć czasem bardzo byśmy chcieli. (5.5/6)

¹ To chyba neologizm, ale dobrze oddaje to, co mam na myśli.

Notatki serwetkowe: pozytywizm

2011-11-01T13:23:00.000+01:00

Szyszka ma rację. Lektury szkolne stanowią znakomitą pożywkę do rozwoju zaawansowanej depresji.

III rok polonistyki, historia literatury polskiej: pozytywizm i Młoda Polska¹.
Pozytywizm², serio?!

Marta umiera, Meira wygnali, w Anielce rozdzierający moje niewrażliwe serce rozdział o psim przywiązaniu (oczywiście Karusek umiera), matka bohaterki umiera, a na koniec umiera też Anielka. Świętochowski w Dumaniach pesymisty podkopuje moją wiarę w sens istnienia, choć robi to z wdziękiem³ i jedyne, co można zrobić, to pokiwać głową i przyznać mu rację, bo od 130 lat jest ciągle to samo, filozofia nie ruszyła chyba ani o krok, bo dalej odpowiedź na proste pytania z cyklu „Skąd się wziąłem, dokąd zmierzam?” jest niedostępna dla tej zaawansowanej formy wszy, jaką jest człowiek.

Teraz biorę się za Germinal Zoli i już wiem, że będę tego gorzko żałować, bo realizm + jesień = niechybny atak spleenu.

Jednak literatura optymistyczna - urocza, ciepła, opisująca ludzi w miarę szczęśliwych i w miarę ustawionych w życiu - uchodzi za pustą i głupią (dlatego powinnam się czerwienić ze wstydu, bo czasem wracam do Musierowicz, choć to „takie nieambitne czytadło dla mamusiek i 6-klasistek”, jak orzekła siostra polonistka). Czyli jednak:

„Wolno więc prostym domysłem powiedzieć, że szczęśliwi są w swym ludzkim charakterze podejrzani. [...] Wypasione, uśmiechnięte ciała przeszły, położyły się w grobach, nie pozostawiwszy po sobie żadnego śladu. [...] Siła jest geniuszem wyjątków, cierpienie jest geniuszem zwykłych ludzi; jeżeli więc za co kochać ich warto, to przede wszystkim i może jedynie za to, że są nieszczęśliwi.”⁴

BTW: widzę, że się powtarzam (bo co można nowego napisać o tej depresyjnej literaturze), więc o pozytywistach postaram się już tylko milczeć.

¹ Zastanawiam się, jak prowadzący, do którego chodzę na ćwiczenia, może być tak zabawnym, uroczym i optymistycznie nastawionym do życia człowiekiem. Mnie Prus, Orzeszkowa i Świętochowski przygniatają do ziemi i niszczą.
² Ja wiem, że to pojęcie zaczerpnięte z Comte'a, Buckle'a albo Spencera , że to z filozofii się bierze i z „egoizmu człowiek przyczynia się do powiększania ogólnej sumy szczęść ludzkich”.
³ O kobietach za to pisze tak, że Korwin-Mikke by się nie powstydził, ale Posłowi Prawdy wspaniałomyślnie wybaczam.
⁴ A. Świętochowski, Człowiek [w:] tegoż Dumania pesymisty, oprac. E. Paczoska, Warszawa 2002, s. 69

Wykopaliska: „Człowiek na Marsie" (opowiadanie)

2011-10-31T00:21:00.003+01:00

Człowiek na Marsie

Poruszyło mnie to. Tak po prostu.
Mimo że temat nie jest oryginalny. Właściwie jest to dość przeciętne opowiadanie sci-fi, podobnych jest w sieci od groma. Jednak dziś znalazłam właśnie to i właśnie ono trafiło w samo sedno.

Wśród ludzi czy bez ludzi? Człowiek jest w obu sytuacjach nieszczęśliwy, bo jest sprzecznością samą w sobie, jednak wyboru trzeba dokonać, a cokolwiek wybierzesz, w ostatniej chwili zapewne pożałujesz.

O tym już Asnyk pisał:¹

Są jedni, którzy wiecznie za czymś gonią,
Za jakaś marą szczęścia nadpowietrzną,
W próżnej gonitwie siły swoje trwonią,
Lecz żyją walką serdeczną.

I całą kolej złudzeń i zawodów
Przechodzą razem z rozkoszą i trwogą,
I wszystkie kwiaty zrywają z ogrodów,
I depczą pod swoją nogą.

Są inni, którzy płyną bez oporu
Na fali życia unoszeni w ciemność,
Niby spokojni i i zimni z pozoru,
Bo widzą walki daremność.

Zrzekli się cierpień i szczęścia się zrzekli,
Zgadując zdradę w każdym losu darze,
Przed swoim sercem jednak nie uciekli,
I własne serce ich karze!

Gdy się spotkają gdzie w ostatniej chwili
Jedni i drudzy przy otwartym grobie,
Żałują, czemu inaczej nie żyli,
Wzajemnie zazdroszczą sobie.²

¹ Przed nim były całe zastępy innych twórców, ale ten wiersz akurat lubię, choć z nieznanych mi powodów Asnyka nie wypada lubić.
² Jedni i drudzy

XIX-wieczny „Fanatyk” (Meir Ezofowicz)

2011-10-28T00:25:00.000+02:00

Meir Ezofowicz Eliza Orzeszkowa

Na wstępie zaznaczam, że od literatury pozytywistycznej dostaję depresji. Naprawdę, mam ochotę usiąść w kąciku i płakać, bo wszyscy cierpią. Zaczynam tęsknić za Rejem. Tam był dworek, przy kominku się siedziało, pól się doglądało, sielanka, Arkadia, ja też tak chcę¹. Potem zrobili rewolucję, jedną, drugą i te niewidzialne masy cierpiące wypełzły i tak po dziś dzień pełzają, a już-już zaraz będzie kolejny Wielki Kryzys i wszystkich nas coś trafi².

W Meirze odwiedzamy Szybów, mieścinkę żydowską. W Szybowie są dwa znaczące rody: fanatycznych rabinów Todrosów i obdarzonych żyłką handlową, a przy okazji oświeconych (w pozytywistycznym duchu) Ezofowiczów. Konflikt między członkami rodzin ciągnie się od czasów Sobieskiego bodajże³. Narrator opowiada najświeższą odsłonę wielopokoleniowej walki ideowej.

Podobno - tak mi mówili na zajęciach - to jest dobra książka. Lepsza niż Marta. Dlaczego?

Pomimo pewnych znamion tendencyjności⁴, Orzeszkowa wspina się piętro wyżej.
Autorka miała tezę, której wymknął się główny bohater; pisarka chciała pokazać, że chasydyzm jest niedobry, a w gruncie rzeczy pokazała, że są dwie odmiany tegoż: dobra (Meir) i zła (rabin Izaak).
Miasteczko jest opisane gruntownie, autorka się nad nim z uwagą pochyla i widać, że zagłębiła się w temat.

Powyżej jest streszczenie poglądów prowadzącego i innych studentów.

Mnie Meir zmęczył. Próbowałam ten tekst ogarnąć, ale te wszystkie wtrącenia w jidysz, te piętrowe nawiązania do Talmudu i innych żydowskich świętych ksiąg (przyznaję się do ignorancji, bardzo mało wiem o judaizmie), które naprawdę starałam się pojąć, zmęczyły mnie okropnie. Zupełnie zaburzyły mi płynność czytania. Chyba jestem za głupia, żeby studiować to, co studiuję.

Cały czas miałam w pamięci Fanatyka z rolą Ryana Goslinga, szczególnie ostatnią scenę tego filmu. Nie mogłam się od tego opędzić. SPOILER Pozostaje tylko wbieganie po schodach. Meir jest jak Danny, poddaje w wątpliwość to, co mu się przekazuje, szuka, walczy. Wnuk Hersza dostaje za to po głowie. Tego nas - moim zdaniem - uczy ta literatura: jesteś dobry? Nie bądź. Bądź konformistą, rób tak, jak wszyscy wokół, przestań się zastanawiać. Pytania o sens i chęć naprawienia świata tylko ci zaszkodzą. Świat jest niesprawiedliwy i tyle.

Irytował mnie prosty podział: Meir = dobry, jasny, jego otoczenie jest czyste; Todros = ciemny, zły, zasklepiony w swojej wizji; u religijnego Kamionkera brud i ubóstwo, a żona zaraz umrze, bo mąż skąpy (ale u Eliezera, który przyjaźni się z Meirem, są czyste okna!), z kolei u Ezofowiczów posprzątane, dostatek, a babcia Frejda dożywa 100 lat. Jakie to proste! Nie przekonuje mnie to, nawet jeśli przyjmiemy interpretację paraboliczną. W mojej wizji świata nie ma miejsca na takie proste dychotomie.

Zdecydowanie bliższy jest mi Danny z Fanatyka niż Meir (zresztą Marta z Marty też jest mi bliższa niż Meir), więc werdykt brzmi: tylko dla studentów polonistyki. Bo muszą⁵.

Ocena: 3/6

¹ A że chłopom było źle, to nikt nie myślał, bo po co.
² Te jakże wesołe przemyślenia są efektem czytania analiz ekonomicznych, prognoz dotyczących rynku pracy, a Orzeszkowa idealnie się wpisuje w ten trend i nie napawa optymizmem.
³ Jeśli popełniłam błąd rzeczowy, przepraszam, ale naprawdę nie chce mi się sprawdzać.
⁴ Wstęp! Teza! Temat (asymilacja Żydów)!
⁵ Nie wyobrażam sobie, żeby ktoś dla przyjemności czytał Orzeszkową. No nie i już. Po Marcie było mi źle. Po Meirze jest mi tak samo źle. Ale kiedy myślę o czekającej mnie lekturze Germinalu Zoli, to ogarnia mnie taki spleen, że mam ochotę zostać jutro (właściwie dzisiaj) w łóżku i zalewać łzami poduszkę.

Notatki serwetkowe: ach, ci niedobrzy blogerzy

2011-10-20T21:24:00.000+02:00

Wykład z przedmiotu o wydawnictwach. Prowadzi pan doktor (poeta). Na książkę przemysłową konsekwentnie pomstuje. Tłumaczy nam, że krytyka literacka jest trupem jak rock&roll i Elvis, nikt już się nie liczy z prawdziwymi krytykami, wykształconymi w murach polonistyk, a tak w ogóle to oni nie istnieją. Są niszowe periodyki, w których pisze się o książkach ambitnych i tomikach poezji, ale to czytelnika (zagubionego wśród 25 000 tytułów wychodzących rok rocznie) nie interesuje. Tylko ułamek ułamka czytających sięga po poezję, a reszta czyta romanse, kryminały i inne - tego pan doktor nie powiedział, ale dało się wyczuć - badziewie.

A kto jest winny? Wydawnictwa, które wydają książki obliczone na bestsellery, a potem wynajmują ludzi do pisania pochlebnych recenzji i ci ludzie, którzy te pochlebne recenzje piszą, m.in. na blogach. To ludzie, którzy (parafrazuję) dumnie i durnie głoszą, że uprawiają krytykę, a tak naprawdę są przykładem sprzedajnej "blogierowej¹ felietonistyki". Uch. Prawie się udławiłam.

Spotkałam się z tym, że ktoś dostał po łapach za to, że napisał szczerą i miażdżącą recenzję na temat książki, którą dostał od wydawnictwa. Ja sama książkę do recenzji przyjęłam raz i postanowiłam, że więcej tego nie zrobię, ale to mój wybór, bo wiem, że ja miałabym dylemat, którego inni nie mają - czy skoro dostałam tę książkę, to muszę o niej pisać w superlatywach?

Lubię pisać o książkach, lubię dzielić się wrażeniami z lektury i do tego służy mi mój blog. Przyjmowania książek do recenzji nie uważam jednak za zbrodnię, za którą można by dostać w twarz "blogierem". Umówmy się, że żyjemy w kapitalizmie, rynku nie wyeliminujemy, książki są po części towarem, ale co nim tak naprawdę nie jest?

Zabawne, że przygotowują mnie na tych studiach do pracy, którą gardzą.

Nagle przestałam pana doktora lubić. Bo nigdy nie jest tak, że coś jest czarno-białe. Czytanie ma być nie tylko aktem łączności z Absolutem, Artyzmem itd., ale również prostą, miłą czynnością, która daje przyjemność. Pogarda dla popularnego/masowego czytelnika i popularnych/masowych książek utwierdza mnie w przekonaniu, że dla ego niektórych ludzi należałoby wynająć magazyn, tak jest spuchnięte.

¹ Czy tylko dla mnie słowo "blogier" (z tą jotą) brzmi okropnie pogardliwie?

Nic nie umiem (Marta)

2011-10-18T17:05:00.001+02:00

Marta Eliza Orzeszkowa

Na nazwisko Orzeszkowej ludzie reagują skrzywieniem, bo w liceum katuje się ich Nad Niemnem¹. Powieści tendencyjne uchodzą za nudne i miałkie literacko. Jakież było moje zdziwienie, gdy lektura Marty wywarła na mnie ogromne wrażenie.

Marta Świcka wychowała się w wiejskim dworku i wyszła za urzędnika. Urodziła córkę i żyła wraz z rodziną w spokoju i dostatku. Jej spokojne życie przerwała niespodziewana śmierć męża, który nie pozostawił jej żadnego zabezpieczenia². Marta musi wziąć na siebie utrzymanie małej Janci. Jest pewna, że wystarczy chęć do pracy, żeby móc ją podjąć. Jednak rzeczywistość rozwiewa to przekonanie: jej nikłe umiejętności i płeć powodują, że każde drzwi, do jakich zapuka, zatrzaskują się przed nią.

Zbigniew Żabicki w Posłowiu³ do Marty pisze: „Marta przeglądana dziś, po upływie niemal stulecia, wydaje się książką dość naiwną. Tej prostej reakcji czytelniczej nie można stłumić, ani też nie należy jej przemilczeć.” Im dalej, tym Żabicki bardziej krytykuje powieść, znęca się nad niewprawną ironią Orzeszkowej i patosem jej wypowiedzi („Ten fakt powinien nam usprawiedliwić pojawienie się na początku pompatycznego prologu, który chciałoby się jak najszybciej przerzucić - jak nudne i schematyczne «opisy krajobrazu»”⁴). Jak widać, literaturoznawca nie ma wysokiego mniemania o tej książce.

Mnie Martę czytało się dobrze. Nie raziło mnie to, co razi Żabickiego, np. ironiczny portret Olesia - „pana stworzenia”, jak określa go narrator - wydał mi się nad wyraz udany. Poruszyła mnie historia Świckiej, która do momentu śmierci męża żyła pod kloszem, bawiąc się i korzystając z życia. Nie ma nic stałego na ziemi, powieść dobitnie potwierdza tę tezę. Nie ma gwarancji, że nasze ułożone życie nie rozsypie się jak domek z kart. Przygnębiające jest, że na początku Marta naprawdę chce wziąć na swoje barki ciężar utrzymania siebie i dziecka, a kończy jako żebraczka i złodziejka.

„Dlaczego ludzie wymagają ode mnie tego, czego nikt mi nie dał? Dlaczego nikt nie dał tego, czego dziś ludzie wymagają ode mnie?”⁵ skarży się bohaterka. Mówi po francusku, ale nie na tyle, by móc uczyć. Jej wykształcenie muzyczne jest mierne. Ma talent do rysunków i pisania, ale talent nieoszlifowany i przez to bezużyteczny. Nie potrafi nic użytecznego, nic, co pozwoliłoby jej zarobić na chleb. W dodatku traci pracę, która opiera się na wyzysku, bo unosi się honorem, a nie chce sprzedać się jak jej przyjaciółka z dzieciństwa, Karolina. Kończy więc tragicznie, pod kołami konnego tramwaju.

Marta powtarza, że gdyby nie Jancia, jakoś by sobie poradziła. Jednak dziecko musi jeść, podupada na zdrowiu, w końcu choruje na bronchit. To straszne, mieć na barkach czyjeś drobne, kruche życie, zależne całkowicie od nas. Marta utwierdziła mnie w przekonaniu, że nie chcę mieć dzieci.

Utożsamiam się nieco ze Świcką; żałuję, że nie przykładałam się do nauki francuskiego, że wiele rzeczy odłożyłam na nieokreślone potem (np. egzamin na prawo jazdy). Powieść Orzeszkowej obudziła lęk i gorączkową chęć, by uzupełnić swoje braki (zupełnie jak Marta, która wertowała podręcznik do francuskiego) póki sytuacja jest jeszcze nie najgorsza. Marta jest dla mnie znakiem ostrzegawczym, motywacją, żeby przyłożyć się bardziej, bo to zaprocentuje.

Po niemal 140 latach od wydania powieści, zaskakuje ona aktualnością. Niedawno w „Gazecie Wyborczej” ukazał się reportaż o nędzy, o kobietach utrzymujących swoje rodziny z zasiłków, kupujących najtańsze jedzenie i ubrania, ledwo wiążących koniec z końcem. Takie Marty są, żyją między nami. Jak widać, do tej pory nie udało się znaleźć recepty na ubóstwo. Obwinianie tych kobiet i ich mężów nierobów może uspokoić nasze sumienie. Co jednak, jeśli my staniemy kiedyś w obliczu nędzy? Czy będzie to do końca nasza wina? Jak pogodzić wsparcie socjalne z odpowiedzialnością za własne życie?

Nic to, że napisana wiele dekad temu: Marta porusza sprawy zaskakująco aktualne. Szkoda, że rozwiązania dalej nie widać.

Ocena: 5/6

¹ Mnie ominęła lektura, bo polonistka się zlitowała nad biednymi humanistami (a teraz i tak muszę to nadrobić, ale cóż, takie studia sobie wybrałam).
² Zupełnie jak Chandler Swanson w 2. odcinku I sezonu Sześć stóp pod ziemią (tak, dopiero teraz odkryłam ten serial).
³ Z. Żabicki, Posłowie [w:] E. Orzeszkowa, Marta, Warszawa, 1962, s. 258
⁴ Z. Żabicki, Posłowie [w:] E. Orzeszkowa, Marta, Warszawa, 1962, s. 259 [podkreślenie moje]
⁵ E. Orzeszkowa, Marta, Warszawa, 1962, s. 120

Notatki serwetkowe: jesteś towarem

2011-10-16T13:00:00.003+02:00

Wiele jestem w stanie znieść, ale to, co zobaczyłam dzisiaj, przeszło moje najśmielsze oczekiwania.
Głosowanie na najładniejsze dziecko w dodatku "Witajcie na świecie" w GW.
1,23 PLN za SMS, przy każdym dziecku kod, wyślij BOBAS.kod dziecka na numer.
Noszfak.
Żerowanie na matkach, ojcach, babciach i ciotkach, które będą słać te SMS-y tonami, żeby dostać pompowane kółka do wózka (czy co tam można wygrać) jest dla mnie świadectwem, że w "Gazecie Wyborczej" źle się dzieje.
Mam ochotę zakrzyknąć za Kurtzem: Zgroza, zgroza, zgroza! Rodzi się takie dziecko i już staje się produktem¹. Witamy w Matrixie!

¹Mam świadomość, że GW zrobiła to za zgodą rodziców tych dzieci. Z prawnego punktu widzenia nie ma się zapewne o co przyczepić. Chodzi mi o fakt. Niech sobie będą konkursy, gdzie się wysyła głosy na ludzi, którzy świadomie na to poszli, którzy dobrowolnie oddają swój wizerunek. Noworodek świadomie tego nie robi i to mnie bulwersuje, choć może nie powinno, bo przecież coś takiego jak prywatność przestaje istnieć.

Notatki serwetkowe: pani z mikrofonem

2011-10-13T22:07:00.000+02:00

Dzięki uprzejmości jednego z warszawskich liceów, z którego mnie nie wyrzucono¹, mimo że nie jestem uczennicą ani absolwentką, a jedynie siostrą ucznia i znajomą kilku absolwentów, miałam okazję uczestniczyć w spotkaniu z Sylwią Chutnik. Ba, nawet zadałam jej pytanie (o używanie w oficjalnych dokumentach słowa "prezeska" zamiast "prezes" - zagadnienie żeńskich form żywo mnie interesuje jako językoznawcę).

Lubię słuchać ludzi, którzy potrafią mówić. Zazdroszczę tym, którzy potrafią barwnie opowiadać i sypać przykładami i anegdotami, a przy tym mówią do rzeczy. Nie wszystkie poglądy pisarki są mi bliskie, ale nie żałuję, że tam byłam. Ciekawie było słuchać młodzieży, która chce dyskutować, ma krytyczne podejście do rzeczywistości i nie boi się zadawać trudnych pytań (chociaż jeden z uczniów krytykował Masłowską, co jest przykre, bo jeśli ma jakieś uwagi, winien je kierować do osoby, której się one tyczą, a nie do innego twórcy, imho). Dyskusję ciągnęło właściwie trzech uczniów, ale przynajmniej było emocjonująco².

Uwaga na temat kulturoznawstwa ukłuła moją polonową dumę (chyba jest jednak jakieś napięcie na linii IKP/ILP&IJP, również z mojej strony), ale zrzucam to na moje prywatne przewrażliwienie.

¹ za co z tego miejsca serdecznie dziękuję
² nie było to więc nudne spotkanie autorskie z cyklu "przychodzą znajomi autora", a o takich mówił dziś prowadzący na FW ;)

Arachnofobia (Tarantula)

2011-10-13T21:26:00.000+02:00

Tarantula Thierry Jonquet

Już pisałam, co zrobił mi pan Kałużyński swoim spojlerem. Nie wiem, jak bardzo zepsuł mi Skórę, w której żyję, bo film to jednak film i jest w nim trochę do oglądania poza fabułą. Zepsuł mi jednak bardzo czytanie książki, na podstawie której powstał film Almodóvara¹, bo właśnie zaskoczenie było gwoździem programu.

W książce prowadzone są dwa równoległe wątki (które na koniec się oczywiście zazębiają): chirurga plastycznego Lafargue'a i mieszkającej w jego domu Ewy oraz Alexa, pospolitego i niezbyt rozgarniętego bandyty, który ma na karku francuską policję. I tyle mogę powiedzieć, żeby nikomu nie popsuć lektury.

Próbuję wyobrazić sobie, jak czytałoby mi się Tarantulę, gdybym nie wiedziała, kim jest Ewa. Trudno mi to zrobić. Na pewno byłabym zaskoczona, na pewno pokiwałabym głową z uznaniem. Czy zauważyłabym te niedociągnięcia, które rzuciły mi się w oczy, skoro już nie skupiałam się na fabule? Możliwe, że nie.

Fabuła jest bardzo, bardzo naciągana, mamy w niej dużo zbiegów okoliczności i całą masę uproszczeń. Jeśli za temat wziąłby się pisarz lepszy niż Jonquet, mogłaby z tego powstać intrygująca powieść poruszająca wiele ważkich kwestii. Gdyby tylko...

Niestety, wygląda to jakby książkę napisał wyrobnik trzaskający jedną powieść rocznie, któremu zależy tylko na zysku, a nie na powiedzeniu czegoś ważnego. Ewidentnie jest to literatura pociągowa do przeczytania między Szczecinem a Wrocławiem. Narracja jest niespójna, pourywana, mowa pozornie zależna nawciskana jest bez ładu i składu, często dość bezmyślnie: to wszystko świadczy o miernym warsztacie². Miałkie to, pozbawione emocji, zwyczajnie nudne.

Nie jest to szczególnie drastyczna lektura, hasło "tylko dla dorosłych" ma chyba pełnić funkcję zachęty. Swoją drogą, mocno zastanowiła mnie notka biograficzna z której można wyczytać, że Jonquet otrzymał nagrody literackie za kryminały i... książki dla dzieci (sic!). Zaskoczyła mnie rozdźwięk między jednym a drugim polem, na którym realizuje się ten twórca.

Moim zdaniem nie warto marnować na tę broszurkę czasu, chyba że ktoś lubi odkrywać mroczne tajemnice i gdy autor bawi się z nim w ciuciubabkę. Fabuła jest w porządku (choć potencjał tematu jest zupełnie niewykorzystany), warstwa językowa - nie (i znów nie wiem, czy zwalić to na barki autora, tłumacza czy jednego i drugiego).

Ocena: 2/6

Swoją drogą: francuskie brzmienie pseudonimu dr. Lafargue'a przyprawia mnie o ciarki na plecach (Mygale), natomiast polska Tarantula brzmi średnio (co chyba trzeba zrzucić na karb rodzaju gramatycznego nieprzystającego do męskiego desygnatu).

¹ Staram się trzymać schematu "najpierw książka, potem film"
² Tak, zaczęły się zajęcia i od razu wymagam od pisarzy i książek warsztatu, licznych przemyśleń i całego tego ąę, które wyniosłam z poetyki; przepraszam, może za miesiąc mi przejdzie. Istnieje jednak możliwość, że uprę się jeszcze bardziej, bo prowadzący zajęcia o funkcjonowaniu wydawnictwa też skłania się ku książce artystycznej, a "przemysłową" najchętniej oddałby na przemiał.

Notatki serwetkowe: ulubiony cytat z Różewicza

2011-10-09T13:37:00.001+02:00

Leżałem w ubraniu na łóżku i myślałem o tym, że stoją tu różne meble, leżą książki, wiszą obrazy, ale to wszystko nie ma sensu. Ja też tu leżę i też nie mam sensu.¹

Miałam jakieś 12 lat, melancholijne usposobienie i powiesiłam sobie ten cytat na ścianie. Zabawne, że niemal 10 lat później ciągle mogę się pod nim podpisać.

Tadeusz Różewicz skończył dziś 90 lat. Cóż mogę więcej powiedzieć? Odsyłam do ludzi, którzy lepiej ode mnie ujęli jego wpływ na polską lirykę.²

¹ Nie mam pewności, czy to faktycznie cytat z Tadeusza Różewicza, bo w sieci nie mogę znaleźć adresu bibliograficznego ani tytułu tekstu, z którego pochodzi. Jako filolog nie powinnam go więc przytaczać, jak sądzę.
² np. M. Mrugalski, Teoria barw Tadeusza Różewicza, Kraków, 2007 - napisana przez jednego z moich ulubionych prowadzących ;)

Notatki serwetkowe: Lucifer

2011-10-09T03:18:00.001+02:00

Fascynuje mnie świat jako system naczyń połączonych, naprawdę.

Przeczytałam wczoraj w "Wysokich Obcasach" felieton Agaty Bielik-Robson o bardzo zaczepnym tytule¹. Tekst dotyczy szumu medialnego wokół Nergalowego jurorowania. Bardziej niż sprawa Adama Darskiego zainteresował mnie wątek motywu Szatana w literaturze. Autorka wspomina o romantycznej recepcji tej postaci² i twórczości Staffa, Przybyszewskiego oraz Micińskiego, naczelnego satanisty początku zeszłego wieku³.

Pisałam już kiedyś o muzykach sięgających po poezję. Okazuje się, że Nergal też sięgnął. Oczywiście po Micińskiego. Cieszy to moje polonistyczne serce, mimo że dwie pierwsze zwrotki trudno zrozumieć. Technika wokalna zwana growlem ma to do siebie, że można by wyryczeć skład parówek, co i tak brzmiałoby mrocznie, groźnie⁴ i równie niezrozumiale. W każdym razie Adam Darski ma u mnie 50 punktów sympatii za wykorzystanie utworu poetyckiego.

Lucifera Behemota raczej nie należy stosować w dydaktyce, bo gdyby go puścić na lekcji, polonista zostałby najpewniej zwolniony za promowanie satanistycznej kapeli. Pomijam kwestię, że dla większości osób death metal jest po prostu niezdatny do słuchania (ja akurat dobrze go toleruję, ale miłośnicy rapu czy muzyki klasycznej bledną).

Już niedługo przyjdzie mi czytać teksty Micińskiego na zajęcia z PMP. Może puszczę sobie wtedy Lucifera, żeby się wprowadzić w odpowiedni nastrój?...

¹ A. Bielik-Robson, Katolicki Disneyland, "Wysokie Obcasy" 2011 nr 40 (643) s. 10
² Z romantycznych lektur najbardziej zapadł mi w pamięć Kain Byrona, a tam Szatan odgrywa rolę niebagatelną.
³ To duże uproszczenie, zechciejcie wybaczyć; krytyczna lektura T.M. jeszcze przede mną.
⁴ Chociaż skład parówek brzmi groźnie nawet wtedy, gdy czyta się szeptem.

Tylko strach może pokonać życie (Życie Pi)

2011-10-06T22:16:00.000+02:00

Życie Pi Yann Martel

Piscine Molitor Patel (który sam siebie nazywa Pi) spędził dzieciństwo w Indiach. Jego ojciec był dyrektorem ZOO. W związku z sytuacją polityczną w kraju, rodzice Pi decydują się wyemigrować do Kanady. Niestety, statek "Tsimtsum", którym płynęli, zatonął. Pi uratował się z katastrofy i spędził na morzu 227 dni. Początkowo na szalupie znajdowały się z nim hiena, zebra, samica orangutana Oranż oraz tygrys bengalski Richard Parker. Po pewnym czasie na łodzi pozostali tylko chłopiec i tygrys.

Na zajęciach z poetyki zwracano nam uwagę, że dzieło literackie zaczyna się od karty tytułowej i Życie Pi jest świetnym tego przykładem. Notka Od autora jest integralną częścią dzieła i z autorem widniejącym na okładce nie ma nic wspólnego. Zupełnie jak w Cierpieniach młodego Wertera, gdzie mamy uwagi wydawcy. Lubię takie gry z czytelnikiem, gdy człowiek podświadomie wchodzi w konwencję i wierzy, że ma do czynienia z autentycznym dokumentem.¹ Narratorem głównej części jest Pi, który opowiada najpierw o swoim dzieciństwie w Puttuczczeri, a potem o swoim losie po katastrofie statku.

To jedna z tych książek, w których ostatnie kilkanaście stron całkowicie zmienia odbiór tekstu.² Mam problem z tego typu literaturą, bo chociaż zakończenie wynagradza brnięcie przez tekst i sprawia, że Nagroda Bookera wydaje się w pełni uzasadniona, lektura jest mało przyjemna. Nudził mnie i drażnił narrator, jego rozbuchana duchowość³ i drobiazgowe odnotowywanie szczegółów. Dużą część powieści zajmują takie rzeczy, jak wyliczenia zwierząt, wymiary szalupy (podawane w systemie imperialnym, przez co zupełnie nie mogłam sobie wyobrazić, jakich rozmiarów była łódka), zawartość schowka itp. Miałam wrażenie, że ma to za zadanie spulchnić tekst, wypełnić czymś kolejne strony, bo założenie było takie, żeby rozdziałów było równo 100. Dla mnie Życie Pi to modelowy przykład przerostu formy nad treścią, gdzie autor bawi się w grę literacką i chyba liczy na to, że zrobi wrażenie na krytykach. Dla mnie to wyrachowanie, ale kto dziś pisze dla samego pisania? Albo się pisze masówkę o niewielkiej wartości (lecz chwytliwym temacie), albo rzeczy wysublimowane i liczy się na nagrody. Autor musi za coś żyć.

Czytałam wcześniej Ja Martela i widzę, że ma charakterystyczny styl. Większa część powieści jest realistyczna (na tyle, na ile może być realistyczna opowieść o chłopcu i tygrysie w jednej szalupie na Oceanie Spokojnym), ale pojawia się element nadrealny (wyspa), który wprowadza duży niepokój i zapowiada - jak mi się zdaje - to, co okazuje się w III części podczas rozmowy Japończyków z Pi. Powieść jest znakomicie pomyślana. Tylko co z tego, skoro źle mi się ją czytało?...

Chylę czoła, ale nie pieję z zachwytu.

Ocena: 4.5/6

¹ Nigdy nie zapomnę wrażenia, jakie wywarła na mnie Kingowska Carrie.
² Do głowy przyszedł mi od razu Bunkier Guya Burta.
³ Krytyka agnostycyzmu też miała w tym swój udział.

Notatki serwetkowe: o recenzjach

2011-09-25T13:03:00.001+02:00

Dziękuję panu Wojtkowi Kałużyńskiemu z "Przekroju" (nr 37/2011 z 12.09.2011, s. 29¹) za zdradzenie mi, o co chodzi w najnowszym filmie Almodóvara. Większość recenzentów umiała się powstrzymać przed spojlowaniem i próbowała zamglić sytuację, żeby widz nie dowiedział się przed seansem, kim jest tak naprawdę Vera. Pan Kałużyński stwierdził najwyraźniej, że budowanie wokół tego tajemnicy jest bez sensu, po co widz ma być zaskoczony, niech oceni film za inne walory niż "o-cholera-nie-spodziewałem-się-tego!". W końcu to nie Piła, tylko Almodóvar.

Zrozumiałabym, jakby to była notka na blogu. Z reguły nie czytam takich recenzji, bo wiem z autopsji, że człowiek może coś niechcący chlapnąć². Jednak od dziennikarza, który pisze do tygodnika, oczekiwałabym większego wyczucia, o czym pisać wolno, a co może zepsuć seans.

¹ Wiem, że numer jest stary - nie stać mnie, niestety, na kupowanie na bieżąco - i pewnie wiele osób już się złapało na tę recenzję; w każdym razie ostrzegam, jakby komuś wpadło w ręce, a chce być zaskoczony, niech nie czyta.
² Ja zdradziłam K. zakończenie Szóstego zmysłu; miało to być dowcipne nawiązanie, bo uznałam, że K., jako fanka Bruce'a Willisa, na pewno widziała ten film, a wyszło jak wyszło...

Żadna siła na ziemi nie zabierze ci tego, czego doświadczyłeś (Człowiek w poszukiwaniu sensu)

2011-09-25T11:40:00.000+02:00

Człowiek w poszukiwaniu sensu Viktor E. Frankl

Czytanie o doświadczeniach z obozów koncentracyjnych zawsze mną wstrząsa. Wychowałam się we dobrych warunkach (materialnych) i nie potrafię sobie wyobrazić, jak to jest żyć w wieloosobowych barakach, o skórce chleba. Jak to jest pracować na mrozie w nędznych łachmanach czy stać na karnych apelach po kilkanaście godzin. Jak to jest, gdy ze względu na pochodzenie ktoś odbiera człowiekowi wszystko, poniża go i traktuje gorzej niż zwierzę.

W liceum przeczytałam opowiadania Borowskiego, Inny świat Herlinga-Grudzińskiego i kilka książek Hanny Krall. Nie umiałam zupełnie docenić ich wartości literackiej¹, bo przesłaniał mi ją ciężar tematu, jaki dźwigały te teksty. Wydawało mi się oczywiste, że o doświadczeniach II wojny światowej należy pisać, bo ona ukształtowała współczesność, ale tak jak odwracam głowę od przejechanych zwierząt na drodze, tak mam ochotę odłożyć książki, które opowiadają o milionach ludzi zamordowanych z zimną krwią w imię chorej ideologii. Nie potrafię ogarnąć myślą bezmiaru okrucieństwa.

Książka dr. Frankla składa się z dwóch części: jedna to wspomnienia z uwięzienia w Auschwitz, druga to popularnonaukowy wykład z podstaw logoterapii, której twórcą jest autor. Pierwsza część ma być empirycznym dowodem na poparcie tez wywodu teoretycznego. Może to zabrzmi bezdusznie, ale nie różni się niczym od reszty książek na temat doświadczeń obozowych: podobne sceny, zdarzenia i obrazy pamiętam z tekstów Borowskiego. Tu nie ma co się podobać, bo wiadomo, że ma wstrząsnąć, przerazić, że mamy się nad tym pochylić. Druga część, czyli wywód o logoterapii, w niczym mi nie rozjaśniła, na czym polega rewolucyjność tej metody.

Frankl pisze, że żyjemy w egzystencjalnej pustce (zgoda), że współczesny człowiek nie umie znaleźć w życiu sensu (zgoda) i że przeżyć można tylko dzięki temu, że ten sens się znajdzie. On na przykład przetrwał Auschwitz, bo miał w głowie książkę, której rękopis został zniszczony, gdy trafił do obozu, oraz dzięki nadziei na spotkanie swojej żony. Trzy główne obszary sensu, jakie wskazuje Frankl, to działanie i twórczość, miłość oraz cierpienie.

To wszystko brzmi niezwykle pięknie, ale ja - jako człowiek nieustannie zadający sobie pytania "Po co?", "Dokąd zmierzam?", "Jaki to ma sens?" - byłam coraz bardziej poirytowana. Szczyt poirytowania osiągnęłam, gdy Frankl stwierdził, że być może nigdy nie ogarniemy sensu naszego życia, a jeśli już, to gdy umrzemy. Niezbyt mnie to przekonuje do dalszego życia, naprawdę. Mam poczucie, że od zawsze funkcjonuję jak rajdowiec: od checkpointu do checkpointu. Iść do gimnazjum - zrobione. Iść do liceum - zrobione. Iść na studia - zrobione. Co dalej? Skończyć studia, znaleźć pracę, usamodzielnić się². A co potem? Nie chcę mieć rodziny. Konsumpcjonizm wszedł mi w krew, ale mnie męczy, nie chcę walczyć o kolejne rzeczy. Nie jestem na tyle inteligentna ani pracowita, żeby zmienić świat. Więc po co? Na to pytanie dr Frankl nie dał mi odpowiedzi. I nikt mi jej nie da.

Zbieram więc doświadczenia jak porcelanowe figurki i mam nadzieję, że w obliczu śmierci dowiem się, co to dało. Lęk, że tak się nie stanie - wynikający z mojego agnostycyzmu - trzyma mnie jeszcze przy życiu. Inaczej już dawno dałabym sobie z tym wszystkim spokój, bo sensu nijak nie umiem znaleźć.

Ocena: 2/6

BTW: Podczas lektury przypominał mi się Fanatyk Henry'ego Beana ze znakomitą rolą Ryana Goslinga. Ten film jest bardzo ciekawym kontekstem dla zagadnienia Holocaustu i powinien być - moim zdaniem - pokazywany w szkołach, bo prowokuje do myślenia.³

¹ Mimo że - na przykład - tytuł Proszę państwa do gazu jest genialną grą słowną.
² Niekoniecznie w tej kolejności.
³ Kwestię "Dlaczego nie ma czegoś takiego jak lista filmów obowiązkowych dla uczniów w szkołach" poruszę chyba w osobnej notce.

Refleksje nad sobotnią "Wyborczą"

2011-09-18T10:46:00.000+02:00

Patrzę na świat coraz bardziej krytycznie, coraz więcej rzeczy mnie wkurza i coraz częściej mam wrażenie, że nic nie jest do końca dla mnie.
Drażni mnie to, co robi Agora: że wydaje "Wysokie Obcasy Extra", "Palce Lizać Extra" i reklamuje te magazyny w codziennej "Wyborczej", do której dodaje coraz częściej tony badziewia¹. Rozumiem, że rynek prasy się kurczy, że trzeba zarobić, że konsumpcjonizm, prawa rynku i tak dalej. Rozumiem, ale powoli się odsuwam i zaczynam patrzeć na to krytycznie. Już nie jestem zapatrzoną 16-latką, która wierzyła w jeden jedyny słuszny przekaz.

W bezpłatnych (jeszcze?) "Wysokich Obcasach" kolejna odsłona akcji, która w "Wyborczej" dzieje się od tygodnia: artykuły z serii "Czytamy w Polsce", które mają za zadanie zachęcić czytelników do zakupu 2. numeru "Książek. Magazynu do Czytania"². Artykuł 10 książek, żeby zostać najfajniejszą dziewczyną w mieście. Pomyślałam sobie, że w "WO" wypowiadają się ciągle te same osoby, że to jest międlenie tego samego raz za razem.
Czy naprawdę intelektualistki muszą polecać noblistki: Jelinek, Müller, Lessing? Jakby inne pisarki (bo piszące kobiety w artykule przeważają) nie były warte czytania, bo ich komisja nie doceniła. Łatwiej spojrzeć na listę laureatek Nobla niż szukać samodzielnie?
Chciałabym przeczytać opinię kogoś innego dla odmiany. Jakiejś innej pisarki niż Drotkiewicz albo Chutnik, innej krytyk literackiej niż Szczuka. Brakuje mi różnorodności, mam wrażenie, że "WO" zamieniają się w koło wzajemnej adoracji, bez kija nie podchodź, lubimy się, piszemy o sobie i dla siebie, a inni - wara.³

Podoba mi się zmiana formuły "Gazety Świątecznej", przeczytałam wczoraj całą, kilka rzeczy mnie zainteresowało. Choćby artykuł o Jaronie Lanierze. To w sumie śmieszna historia.
Dobre 5 minut spędziłam, patrząc na zamieszczone zdjęcie: brodaty facet z dredami i łagodnymi, błękitnymi oczami. Zauroczył mnie. Potem w artykule pojawiło się zdanie, że skończył 51 lat. Spojrzałam na zdjęcie. Nijak nie wygląda na tyle, pomyślałam. Wrzuciłam w Google jego nazwisko i się przeraziłam: matko z córką, jaki on brzydki, utuczony, pomarszczony, zniszczony! Zupełnie inny niż ten na zdjęciu! Poczułam się oszukana. Photoshop znów zrobił mnie w konia: zauroczył mnie facet, który nie istnieje.

¹ Jakieś encyklopedie w 123 tomach, na co to komu?!
² Nawet chciałam kupić, ale potem przypomniałam sobie, że 1. numer mnie nie zachwycił, a zwierz wypowiadał się o numerze 2. krytycznie, a komu jak komu, ale zwierzowi ufam.
³ Oj tak, wyzłośliwiam się. Może przyczyną jest zwykła zazdrość, bo chciałabym należeć do tej obcasowej paczki, a ja będę najwyżej poprawiać cudze teksty - o ile mi się poszczęści.

Żyć uważnie

2011-09-17T12:51:00.002+02:00

Chcę żyć bardziej refleksyjnie, bardziej uważnie. Nie pozwalać, żeby mi coś umykało.

Nauczyłam się uważnie jeść. Zawsze pytam siebie, czy jem po to, żeby zaspokoić głód/odżywić organizm, czy może dlatego, że mi smutno, źle, przykro, nudno. I dzięki temu pytaniu jest mnie dużo mniej.

Rzucam palenie, bo 450 zł miesięcznie za prywatną komorę gazową to przesada. A nie śpię na pieniądzach.

Zapisuję wydatki. Myślę o tym, czy ta sukienka, która tak mi się podoba, jest mi naprawdę potrzebna, skoro ubrania nie mieszczą mi się w szafie. Czy naprawdę muszę kupić tę książkę - przecież mogę ją wypożyczyć ze świetnie zaopatrzonej biblioteki. Po co mi kolejne opakowanie długopisów, kolejny zeszyt, następny segregator, kolejne kolczyki, następna woda toaletowa, krem czy balsam, skoro jeszcze nie wykończyłam starych? Czy muszę mieć 10 torebek i 10 par podobnych butów?

Tony niepotrzebnych rzeczy, rozbuchany konsumpcjonizm. Chcę to przerwać.

Uczę się oszczędzać.
Uczę się uważnego życia.
Uczę się kontroli.

HA-OOH! (300)

2011-09-11T12:01:00.002+02:00

300 reż. Zack Snyder
Gerard Butler, Lena Headey, Rodrigo Santoro

Wszyscy kojarzą internetowego mema związanego z tym filmem. Czułam się trochę nie na czasie, że nie obejrzałam 300. Poczułam to szczególnie w momencie, gdy oglądaliśmy ze znajomymi parodię Meet the Spartans, w której grał serialowy Herkules*, a ja nie sikałam po gaciach ze śmiechu jak moi towarzysze.

Fabuła jest prosta jak konstrukcja cepa: Spartanie pod wodzą króla Leonidasa walczą z Persami. Jest ich tylko 300, bo przekupieni kapłani i przekupiony członek rady nie chcą wystawić całej armii. Nie będzie wielkim spoilerem**, jeśli napiszę, że Spartanie ponieśli klęskę. W sumie fabuła w tym filmie nie ma żadnego znaczenia.

300 jest ekranizacją komiksu*** Franka Millera, kolejną po Sin City próbą przeniesienia na ekran czegoś twórczości tego artysty. Próbą udaną. Na ten film się patrzy. Patrzy się z podziwem, z zachwytem, ma się ochotę co chwila robić stopklatki, żeby się nasycić tymi niesamowitymi kadrami, tą dopieszczoną do granic możliwości warstwą wizualną. Chętnie wyplakatowałabym sobie cały pokój screenami z 300, tak wielkie wrażenie na mnie wywarły. Widać było, że są żywcem wyjęte z papierowego oryginału. Jeżeli jakikolwiek film miałabym określić wyświechtanym przymiotnikiem "epicki", to tylko 300.

Umówmy się, to nijak nie jest realistyczne, np. Kserkses z wymalowanymi brwiami i szminką na ustach, obwieszony złotym badziewiem od stóp do głów - podejrzewam, że Spartanie nie tyle przewrócili się w grobie, co przegryźli się do jądra ziemi ze (słusznego skądinąd) oburzenia. Jednak takie prawo współczesnej popkultury, która twórczo przerabia wszystko, co wpadnie jej w ręce. Przyjęłabym to jako licentia poetica, skoro mamy do czynienia z powieścią graficzną.

Mam parę uwag odnośnie błędów w sztuce: tła sprawiają wrażenie teatralnych dekoracji, widoczne są niedoróbki grafików komputerowych (jedna z ostatnich scen, ujęcie martwego Leonidasa). Jednak mimo to oglądałam 300 z zachwytem. Dawno nie oglądałam filmu tylko dla jego warstwy wizualnej i w kategoriach "zobacz-to-koniecznie-bo-to-jest-piękne" i "ekranizacje komiksów" jest to jeden z moich ulubionych filmów.

Trudno tu mówić o aktorstwie, bo wszystko jest tak cudnie spiżowe, że aż śmieszne - patos lejący się z ekranu w ogóle do mnie nie trafił. Jednak ocena jest wysoka, bo w swojej klasie 300 zasługuje na wysoką notę.

Ocena: 8/10

* Serial oglądałam, gdy miałam 10-12 lat; Xenę i Młodego Herkulesa też oglądałam; swoją drogą, nie mogę wyjść z podziwu, jak długą drogę przeszedł Ryan Gosling, który grał w tym ostatnim.
** Przynajmniej dla nikogo, kto ukończył 4. klasę szkoły podstawowej.
*** Piszę "komiks", choć w napisach końcowych pada hasło "graphic novel". Kwestia (braku) różnicy w polskiej nomenklaturze była wielokrotnie podnoszona, między innymi na wymarłym Motywie Drogi. Nerdem nie jestem, mam w domu tylko Blacksada i Pana Blakiego, ale swego czasu obserwowałam polski światek netkomiksowy i choć nigdy się nie wkręciłam, to tak kwestia jakoś mnie rusza. Zachęcam do pogłębienia tematu, jeśli na hasło "komiks" przychodzi Wam do głowy tylko Kaczor Donald.

Dziewczynka

2011-09-08T15:45:00.000+02:00

- Nic mi się nie stanie. Jestem dużą dziewczynką.
- Ale mimo wszystko dziewczynką.

(Nie umiem się nadziwić, namilczeć się temu.)

Oglądam filmy i myślę sobie, że w życiu nie ma takich dialogów.
A potem nagle okazuje się, że są.

Masz coś lepszego do roboty? (Tamten świat samobójców)

2011-09-04T21:43:00.001+02:00

Tamten świat samobójców reż. Goran Dukić
Patrick Fugit, Shannyn Sossamon, Tom Waits

Wristcutters powstał na podstawie opowiadania Etgara Kereta Kolonie Knellera.

Film otwiera samobójstwo głównego bohatera. W dodatku udane. Okazuje się, że po pozbawieniu się życia trafia się do świata, który jest równie nieznośny jak ten, z którego się z sukcesem uciekło. Przejmująca nuda i depresyjne - jakżeby inaczej - towarzystwo. Jedną z niewielu rozrywek jest zgadywanie, w jaki sposób ktoś popełnił samobójstwo. Jednak wiadomość, że dziewczyna, przez którą Zia znalazł się na tamtym świecie, również w nim przebywa, powoduje, że bohater porzuca swoją nudną postegzystencję i wyrusza na poszukiwanie.

Love story, jako rzecze podtytuł, i to dość banalna, ale w interesującej, depresyjnej oprawie. Kino drogi w świecie samobójców pełne groteskowych postaci, absurdalnych sytuacji i niezwykłej lekkości. Świat w filmie jest dużo bardziej rozbudowany niż ten w opowiadaniu i moim zdaniem wyszło to na korzyść, wszystko jest spójne (poza zakończeniem). Klimat przypomina nieco Burtonowski Sok z żuka (sceny w zaświatach) i bardzo mi odpowiadał.

Uwielbiam oglądać Toma Waitsa na ekranie: brawa dla reżysera za obsadzenie go w roli Knellera.

Nic nie poradzę na to, że tematyka suicydalna mi podchodzi, i wszystko, co z nią związane, dostaje automatycznie dwa punkty w górę.

Warto zobaczyć.

Ocena: 8/10

Tyłek wiewiórki nie świeci (Kraina traw)

2011-09-04T19:59:00.000+02:00

Kraina traw reż. Terry Gilliam
Jodelle Ferland, Janet McTeer, Brendan Fletcher, Jeff Bridges

Krainę... polecił mi ten sam kumpel, przez którego sięgnęłam po Lęk i odrazę w Las Vegas. W sumie nie wiem, czy polecał film, czy książkę, ale postanowiłam obejrzeć dzieło Gilliama.

Jeliza-Rose jest dzieckiem narkomanów. Kiedy umiera jej matka, ojciec wywozi ją na prerię, do domu swojej zmarłej matki. Dziewczynka rozmawia z głowami lalek i przemierza samotnie przestrzeń otaczającą jej nowe miejsce zamieszkania. Spotyka tam szaloną Dell, którą pszczoła użądliła w oko, i jej niepełnosprawnego brata Dickensa.

Podczas oglądania przypomniałam sobie Betonowy ogród Iana McEwana. Podobieństwo jest uderzające, pokusiłabym się nawet o stwierdzenie, że ktoś się tu kimś inspirował... Jeliza-Rose wychowywała się w patologicznym środowisku i to odcisnęło na niej piętno, a wydarzenia, które przedstawiono w filmie, skrzywiły ją jeszcze bardziej. Jestem ciekawa, na jaką kobietę wyrosła ta dziewczynka, czy udało jej się przetrwać mimo okropności, których doświadczyła.

Kraina... jest filmem psychodelicznym i w tej konwencji przerysowane aktorstwo jest jak najbardziej na miejscu. Młodziutka Jodelle Ferland zagrała niesamowicie (choć przemknęło mi przez myśl, że to nieetyczne, obsadzić dziecko w takiej roli), dorośli aktorzy również wpisali się świetnie w klimat filmu (szczególnie Jeff Bridges*). Zapadły mi w pamięć specyficzne, skośne ujęcia - przyszło mi na myśl, że świat staje na głowie. Bo świat Krainy traw jest światem postawionym na głowie**. Niewinność dziewczynki zderzona zostaje ze śmiercią, pedofilią i szaleństwem, a ona nie może uciec, bo nie ma dokąd.

Wstrząsające sceny, obrazy i zdarzenia. To dramat totalny, chory i przerażający, dużo bardziej przerażający niż bezsensowne, ociekające krwią slashery. Przy tym widać charakterystyczną rękę Gilliama, te specyficzne ujęcia i prowadzenie aktorów, które kojarzę na przykład z Nieustraszonych braci Grimm***. Jedyne, co mi zgrzytało, to nachalne epatowanie Alicją w Krainie Czarów. Matko z córką, mam już dosyć aluzji do tej książki****.

Ocena: 8/10

* ;)
** Co zresztą widać na załączonym plakacie.
*** Jako domorosły korektor muszę to napisać: powinno być "Grimmów", nie "Grimm"!
**** To chyba najbardziej eksploatowane dzieło w historii (nie licząc Biblii). Ilość tekstów kultury, które się odnoszą się do książki Carrolla, jest po prostu nie do ogarnięcia. Jakby naprawdę nie było innych, do których można się odnieść!

Blog Day 2011

2011-08-31T19:13:00.005+02:00

Chyba wszyscy wiedzą, o co chodzi w Dniu Blogów.

zwierz popkulturalny - zwierz jest bezpretensjonalny, pisze zupełnie nieortograficznie, ale tak do rzeczy, że mu to wybaczam; pisze o popkulturze, a ja uwielbiam o niej czytać; pisze codziennie, co budzi mój podziw (po pierwsze ze względu na to, że ciągle ma o czym, po drugie dlatego, że zwierzowi jeszcze się chce);
Śmierć kanapkom - uwielbiam czytać o jedzeniu, mam kilkanaście zasubskrybowanych blogów z przepisami. Nawet nie po to, żeby korzystać, tylko żeby sobie na to jedzenie popatrzeć. Takie zboczenie. Wybrałam ten blog, bo jest wegański - otóż można jeść smacznie bez mięsa i innych produktów odzwierzęcych. Ja na razie rzuciłam mięso, a co dalej, to zobaczę.
Plakaty filmowe - niby trochę z mojego podwórka, bo zdarzy mi się naskrobać recenzję filmu, ale jednak coś innego. Pomysł na tego bloga wydał mi się w pierwszej chwili absurdalny (Da się pisać blog o plakatach?!), a potem się zakochałam i uwielbiam czytać na przykład o tym, co zrobił polski dystrybutor z posterem Monsters.
Świat słodyczy - kolejna z moich ulubionych kategorii: recenzje produktów spożywczych. Ten blog lubię najbardziej: samo popatrzenie i poczytanie o słodyczach mi wystarcza, co dla człowieka na permanentnej diecie jest nie do przecenienia :)
Elfie szaty - przedstawicielka licznej grupy obserwowanych przeze mnie szafiarek. Podziwiam to, że siebie akceptuje, mimo że nie nosi rozmiaru 38 (też bym chciała tak potrafić). Stroje Elfki są stylowe, fantazyjne i wyróżniają się na tle innych szafiarskich postów: te rękawiczki, halki, kapelusze, sukienki. Jako jedna z niewielu jest oryginalna, zauważalnie inna niż reszta. Dzięki niej zaczęłam ubierać się w coś innego niż bezpieczne dżinsy i t-shirt. Ponadto imponuje mi, że pracuje dla Google ;)

Wszędzie dookoła złośliwe pyski i złośliwe słowa (Lęk i odraza w Las Vegas)

2011-08-25T21:50:00.004+02:00

Lęk i odraza w Las Vegas Hunter S. Thompson

Nie widziałam Las Vegas Parano, czyli filmu na kanwie tej powieści, więc się do niego nie odniosę.

Lęk... jest kolejnym argumentem na mojej liście "Dlaczego nie zamierzam brać narkotyków"*. Reportaż Thompsona jest dosadnym i intensywnym opisem tego, co mogą zrobić z człowiekiem środki psychoaktywne. Jest w tym coś ze strumienia świadomości - narrator próbuje rejestrować wszystko, co dzieje się z nim i jego adwokatem. Jednocześnie gubi się w tym, co prawdziwe, a co wytworzone przez nadmiar zmieniaczy świadomości. Podobnie źle czytało mi się Dzienniki Niżyńskiego - kompletnie nie rozumiałam, o czym oni piszą, w dodatku wcale nie chciałam tego zrozumieć. Było to dla mnie bardzo przygnębiające doświadczenie.

Podczas lektury Lęku... uświadomiłam sobie, że moja wiedza o historii Stanów Zjednoczonych jest bardzo szczątkowa. Przypisy tłumaczy oraz posłowie Jakuba Żulczyka odrobinę rozjaśniły mi sprawę, ale i tak czuję niedosyt i swoją małość w starciu z tą książką, bo nie mogę jej w pełni zrozumieć. Dla mnie jest ona przede wszystkim o narkotykowych tripach. Zdaję sobie sprawę, jak bardzo spłycona jest moja interpretacja. W posłowiu Żulczyk podkreśla kunszt Thompsona i pisze, że to jedna z wielkich amerykańskich powieści, szalenie ważna dla tamtejszej literatury. Ja nie czułam tego, gdy ją czytałam.

Czy warto sięgnąć po Lęk...? Według Jakuba Żulczyka, trzeba. Według mnie trzeba odrobić pracę domową z historii USA (lata 60. i 70.) i przygotować się na specyficzną formę, dosadny język i niejasności. Niektóre fragmenty są naprawdę godne uwagi - głównie te, w których narrator ma akurat fazę na przemyślenia, a nie na widzenie jaszczurów.

Ocena: 4/6

* Jestem gorącą orędowniczką stwierdzenia, że wszystko jest dla ludzi i każdy może zrobić ze swoim życiem, co tylko mu się podoba, o ile nie robi krzywdy innym, dlatego nigdy nie usłyszycie ode mnie, że narkotyki są złe. Ja wiem, że byłyby złe dla mnie i dlatego nie zamierzam się za nie brać.

BTW: dzięki tej książce odbyłam jedną z tych rozmów, które są tak szczere, że aż bolą, po których ma się poczucie, że powiedziało się obcemu człowiekowi wszystko, co tylko się w sobie miało, i że ten ktoś zrobił dokładnie to samo, że nastąpiło pełne i całkowite porozumienie. Usłyszałam słowa, na które długo czekałam, i chociaż nigdy nie skorzystam z tego, co mi zaoferowano, będę o tym pamiętać. Choćby z tego powodu Lęk... będzie dla mnie bardzo ważny.

Żyć, cicho krwawiąc (Sala samobójców)

2011-08-16T20:12:00.002+02:00

Sala samobójców reż. Jan Komasa
Jakub Gierszal, Roma Gąsiorowska, Agata Kulesza, Krzysztof Pieczyński

Trochę cynicznie wybrałam ten film, bo miałam fatalny nastrój i chyba potrzebowałam się dodatkowo zmasakrować emocjonalnie. Gdy mam doła, czytam smutne książki, oglądam smutne filmy i szukam w tych smutnych historiach cząstki siebie.

Zdziwiłam się, że Salę samobójców grają jeszcze w kinie (warszawska Arkadia) i że nie byłam sama na seansie (7 osób), mimo że było święto. Co kierowało tymi ludźmi, że chcieli obejrzeć ten film? Ciekawi mnie to niezmiernie.

Dominik jest maturzystą. Jego homoseksualne skłonności sprawiają, że staje się obiektem drwin ze strony kolegów ze szkoły. W internecie trafia na do społeczności, która nazywa siebie salą samobójców i w której szuka zrozumienia i ukojenia. Z czasem sala samobójców staje się dla niego całym światem.

Zupełnie nie podobała mi się forma. Kompletnie do mnie nie trafiła. Papierowe, drętwe dialogi, drewniane aktorstwo, które nijak nie pozwalało mi uwierzyć w autentyczność uczuć targających bohaterami (gra Jakuba Gierszala wydała mi się nadekspresyjna, nieszczera, teatralna, ale Roma Gąsiorowska niewiele mu ustępowała). Aktorstwo kojarzyło mi się z serialem na TVP, a nie z kinem, nie trafił do mnie sposób montażu, rozplanowanie poszczególnych scen, zarys postaci. Rozumiem, dlaczego jest tyle wstawek ze świata wirtualnego, bo to główny temat filmu, ale co poradzę, że mi to przeszkadzało, tak zwyczajnie.

Zastanawiam się, czy to dobrze, że powstał w Polsce taki film. I o czym on właściwie jest. O ucieczce od rzeczywistości? O zamianie życia offline na online? O kręgach wzajemnego nakręcania się? O fiksacji na temat śmierci? O potrzebie akceptacji? Po trochu o każdej z tych rzeczy. Jednak najbardziej wstrząsnął mną wątek rodziców.

Znów, podobnie jak w Czarnym łabędziu, najbardziej współczułam nie protagoniście, ale rodzicom. Patrzyłam na ich rozdzierającą bezradność, na lęk o dziecko, na niezrozumienie tego, co się z nim dzieje, i na chęć zrobienia wszystkiego, co w ich mocy, żeby mu pomóc. To powtarzające się pytanie: "Co mamy zrobić, co mamy mu dać?" było naprawdę porażające. I ostatnia scena w wirtualnym świecie - druzgocąca. Naprawdę druzgocąca.

Depresyjnym i zdołowanym nie polecam, bo Sala samobójców potwornie mnie przygnębiła. Inni może choć trochę zrozumieją, co może zrobić młody człowiek, kiedy czuje się samotny, wyszydzony i nierozumiany.

Ocena: 6/10 [8/10 - temat, 4/10 - forma]

Jestem życiem, Annie, i gryzę Cię w tyłek (Druhny)

2011-08-10T18:44:00.000+02:00

Druhny reż. Paul Feig
Kristen Wiig, Chris O'Dowd, Mellissa McCarthy

!SPOILER ALERT!

Miałam doła, stwierdziłam, że dawno nie byłam w kinie, więc pogadałam z koleżankami i uzgodniłyśmy, że idziemy na Druhny. Recenzje były niezłe (btw: polecam dzisiejszą notkę zwierza o recenzjach i zwierza w ogóle), więc stwierdziłam, że może być przyjemnie.

Annie ma beznadziejne życie - sypia z facetem, który jej nie szanuje, utopiła pieniądze w cukierni, która okazała się niewypałem, mieszka z brytyjskim rodzeństwem, które ma IQ kija od szczotki (świetne role Rebel Wilson i Matta Lucasa), pracuje w sklepie jubilerskim (tylko dlatego, że załatwiła jej to matka) i serdecznie nie cierpi tej roboty. Jej przyjaciółka, Lillian, wychodzi za mąż, a Annie - oczywiście - zostaje druhną, ale podołanie obowiązkom, jakie przed nią stoją, okazuje się niezwykle trudne, tym bardziej, że jej wysiłki sabotuje Whitney, która uważa się za najlepszą przyjaciółkę Lillian. W międzyczasie bohaterka poznaje uroczego, dziwacznego policjanta, Nathana*.

Druhny to komedia romantyczna, która udaje zwykłą komedię. Nie chciałam iść na komedię romantyczną, komedie romantyczne wpędzają mnie w kiepski nastrój. Pewnie dlatego oceniam ten film tak kiepsko.

Nie widziałam Kac Vegas, więc nie mogę się odnieść do głosów, że to lepsza/gorsza/babska wersja tego filmu. Wiem natomiast, że gag z zatruciem pokarmowym mnie zniesmaczył, a nie rozbawił - przykro mi, humor kloaczny to nie moja bajka. Druga część filmu jakoś bardziej do mnie przemówiła i zdarzyło mi się ryknąć śmiechem razem z całą salą (która ryczała non stop). Spokój i opanowanie stewarda podczas lotu do Las Vegas (a jakże!) wydały mi się przeurocze i przezabawne.

Ogromne wrażenie zrobiła na mnie dość dramatyczna w wymowie scena rozmowy (i przepychanki) Megan** i Annie. Czasem chciałabym mieć przy sobie taką Megan. Kreowana na babochłopa, okazuje się osobą, która potrafi okazać wsparcie w trudnej chwili (choć na swój specyficzny sposób). Dla mnie to jedyna scena naprawdę warta obejrzenia w tym filmie, kojarząca mi się nieodparcie z tym odcinkiem Abstruse Goose. Znajomy zwrócił uwagę na symbolikę świateł stopu, ale już nie róbmy z tego filmu wielkiego dzieła filozoficznego, to po prostu zwykła komedyjka (romantyczna!) i nic poza tym.

Druhny to zupełnie przeciętny film w swojej kategorii. Jak wyjdzie na DVD, będzie w sam raz do wypożyczenia na babski wieczór przy lodach, popcornie i winie, ale żeby od razu iść na to do kina? Jak dla mnie zmarnowane pieniądze (ale co kto lubi).

Ocena: 4/10

* i w tym momencie każdy przeciętnie rozgarnięty uczeń szkoły podstawowej domyśla się, jak się rzecz skończy, stąd spoiler alert
** pamiętam Melissę McCarthy z Gilmore Girls i fajnie, że tu zagrała postać zupełnie inną (choć sprawiającą wrażenie równie nieogarniętej); zastanawiam się tylko, czemu gruba - umówmy się, jest gruba - aktorka musi grać postać albo do przesady przesłodzoną, albo twardą jak wzmocniony beton...

Morska głębina (Dzika kaczka)

2011-08-07T17:51:00.002+02:00

Dzika kaczka Henrik Ibsen

Dzieła wybitne mają to do siebie, że się nie starzeją. Dramat Ibsena, napisany 127 lat temu, porusza sprawy aktualne i bliskie współczesnemu człowiekowi. To, co spotkało mieszczańską rodzinę Ekdalów, mogło równie dobrze spotkać Kowalskich z warszawskiej Woli czy Smithów z przedmieść Nowego Jorku na początku XXI wieku.

Mam zasadę, że nie zdradzam rozwiązania intrygi, choć pewnie mogłabym, bo Dzika kaczka jest lekturą (przynajmniej tak jest napisane na okładce). Już w pierwszym akcie wiedziałam mniej więcej, jak skończy się dramat - rozmowa Gregersa ze starym Werlem była dosyć jasna, by pewne rzeczy wywnioskować. Ciekawa jestem, czy czytelnicy i widzowie w latach 80. XIX wieku też byli w stanie domyślić się zakończenia, czy może moja domyślność jest wynikiem stulecia, które motyw z tego dramatu przetworzyło tysiące razy.

Problemy Ekdalów są zupełnie współczesne: pijaństwo i ruina starego Ekdala, bieda rodziny fotografa, życie w zakłamaniu, które daje poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji. Miałam ochotę wykrzyknąć: "Jak niewiele zmieniło się przez to stulecie!". Reportaże o takich rodzinach można przeczytać w "Dużym Formacie". Na nieszczęście Ekdalów na scenę ich życia wkracza Gregers - pełen ideałów, dla którego najwyższą wartością jest prawda. Prawda, którą brutalnie wciska w gardło Hjalmara, czym niszczy jego rodzinę i doprowadza do tragedii. Miałam ochotę powtórzyć za Rellingiem: "A niechże pana wszyscy diabli!". Bo Gregers, z tą swoją naiwną wiarą, że prawda wyzwala, jest naprawdę odrażającą osobą. Całym sercem popierałam postawę Rellinga, który uważał, że tylko człowiek nieświadomy może zaznać w życiu jakiejś namiastki spokoju.

Dylemat moralny dotyczący kłamstwa i prawdy jest znany ludzkości od zawsze. Ibsen napisał dramat, z którego jasno wynika, że świadomość prowadzi do cierpienia i rozpadu. Hjalmar jest jak XIX-wieczny Edyp, którego życie wali się w gruzy, gdy odkrywa skrywane dotychczas tajemnice. Gregers chyba zapomniał, czego nauczyli nas starożytni.

Prawda boli. Ja wolałabym żyć w kłamstwie.

Ocena: 5.5/6

Człowiek-Pszczoła, Człowiek-Zero (Podróż do źródeł czasu)

2011-08-07T17:13:00.001+02:00

Podróż do źródeł czasu Alejo Carpentier

Kolega spytał mnie, czy to książka przygodowa, gdy pokazałam mu okładkę. Odpowiedziałam: "Nie wiem, dowiem się, gdy skończę".

Skończyłam i odpowiadam: to nie jest książka przygodowa.

Podróż... ma w sobie coś z opowieści o Guliwerze i Robinsonie Crusoe, choć jest zupełnie współczesna; nie ma w niej typowej realnomagiczności*, bliżej tej książce do reportaży Ryszarda Kapuścińskiego niż do dzieł Garcii Marqueza.

Narratorem powieści jest kompozytor tworzący komercyjne utwory, z których nie jest do końca zadowolony. Nieszczęśliwy w małżeństwie, obracający się wśród nowojorskiej bohemy, dostaje propozycję wyprawy do Ameryki Południowej. Ma odnaleźć pierwotne instrumenty w dzikich puszczach tego kontynentu - kontynentu, z którego pochodziła jego matka. Wyrusza w podróż wraz ze swoją kochanką Muche.

Bohaterowi doskwiera XX-wieczny spleen; w hedonizmie szuka ukojenia swoich egzystencjalnych lęków; ma dosyć życia w trybach cywilizacji, która stworzyła Ludzi-Pszczoły, Ludzi-Zera. Wyprawa na ostatni dziki kontynent oczywiście powoduje u niego katharsis, Rousseau'wskie hasło "powrotu do natury" po raz kolejny okazuje się lekarstwem na wszystkie bolączki współczesności. Mam wrażenie, że to się już tyle razy przewijało na kartach rozmaitych powieści, że akurat Podróż... można sobie darować.

Przeszkadzał mi napuszony styl tej książki. Umówmy się, czytałam Odyseję** i duże fragmenty Biblii, ale wielu odniesień nie byłam w stanie wyłapać i zrozumieć (przydałyby się przypisy). To mogę przecierpieć, widocznie to ja mam braki. Jednak fragmenty dotyczące muzyki sprawiały, że głupiałam. To wszystko może ma sens dla ludzi, którzy operują terminologią muzyczną, ale ja nic nie rozumiałam. Język jest ciężki, pełen wysublimowanych pojęć, słów i terminów, które sprawiają wrażenie erudycyjnych popisów, jakby miały zaciemnić to, że autor ma tak naprawdę niewiele do powiedzenia.

To książka, która przyniesie intelektualną podnietę prawdziwym intelektualistom, ale zwykłego czytacza*** raczej znudzi.

Polecam natomiast posłowie autorstwa Rajmunda Kalickiego****.

Ocena: 2/6

*ten termin zawsze odnoszę do Stu lat samotności - może najwyższy czas, bym przestała...
**umówmy się też, że przeczytałam ją w dwie noce i niewiele z niej pamiętam; rzućcie kamieniem, jeśli chcecie
***a do takiego podgatunku czytelników zaliczam siebie
****R. Kalicki, Wyspy Carpentiera [w:] A. Carpentier, Podróż do źródeł czasu, Warszawa: Czytelnik, 1988

Jak to dobrze...

2011-08-07T17:00:00.002+02:00

...że raz na jakiś czas następuje awaria Internetu. Dzięki temu człowiek przestaje wchodzić na te same strony po 20 razy dziennie, bo "a nuż ktoś coś napisał/wrzucił/itp." i może skupić się na lekturze.

Marzy mi się, żeby Internet wyłączał się tak przynajmniej na 2 dni w tygodniu (bo moja słaba silna wola przegrywa, gdy w grę wchodzi niewłączenie komputera). Wtedy migiem nadrobiłabym moje lekturowe zaległości ;)

(Tak, jestem trochę uzależniona od sieci; ale znam osoby dużo bardziej uzależnione ode mnie, które zaczynają rzucać mięsem w kierunku pań z infolinii operatora po 24 godzinach offline - mnie do tego na szczęście daleko...)

Świat nie jest taki zły (Katarzyna)

2011-07-18T22:29:00.001+02:00

Katarzyna Patrick Modiano

Czytałam Katarzynę dziecięciem będąc, bo stała na półce obok serii Goscinnego o Mikołajku. Nie lubiłam tej książeczki, wydawała mi się dziwna. Na biblionetce w wątku o książkach, które mają mało ocen, ktoś wywołał książkę Modiano i postanowiłam przeczytać ją jeszcze raz.

Właściwie przeczytałam ją dwa razy pod rząd. To lektura na pół godziny, dosłownie.

Nauczycielka baletu z Nowego Jorku w pewien zimowy wieczór wraca pamięcią do swojego paryskiego dzieciństwa. Dorosła kobieta próbuje sobie przypomnieć tok myślenia dziewczynki. Opowieść Katarzyny to strzępy wspomnień, krótkie sytuacje, wrażenia. To niepewność i niewiedza dziecka, któremu wielu rzeczy się nie mówi. Kim jest jej tata? Dlaczego pracuje z "Nudziarzem" Casterade'em? Dlaczego jej mama opuściła Francję? Kim naprawdę jest Madame Dismajłowa? Nie poznamy odpowiedzi na te pytania, podobnie jak mała Katarzyna, możemy się tylko domyślać, jak było naprawdę, co zaszło między jej rodzicami, między jej ojcem a ludźmi, z którymi się zadawał. Czy po 30 latach kobieta dowiedziała się czegokolwiek o rodzinnych tajemnicach? Nawet jeśli tak, nie podzieli się tym z nami. Zostaniemy z mnóstwem pytań, na które nikt nie udzieli odpowiedzi.

Postawiłam się na miejscu Katarzyny. Każda rodzina ma swoje ciemne tajemnice, sprawy, o których nie mówi się dzieciom. Chyba każdy z nas pamięta spłoszony wzrok rodziców i dziadków, gdy nagle wchodziliśmy, kilkuletni, do pokoju i wiszącą w powietrzu ciszę, wymijające odpowiedzi na błahe na pozór pytania. Modiano w krótkiej formie zawarł ważne ludzkie doświadczenie, zrobił to w sposób nad wyraz subtelny.

I ten motyw okularów, przewijający się przez całą książkę. Pamiętam tylko jedną szczenięcą refleksję nad tą książką - że chciałam mieć okulary, by móc je zdjąć i widzieć świat inny niż jest w rzeczywistości. Dziś myślę, że motyw okularów ma w tej książeczce dużo donioślejsze znaczenie, jednak nie będę tu strzelać moimi teoretycznoliterackimi rozważaniami, bo nie czuję się na siłach, by móc je w razie polemiki obronić. Myślę, że jeśli przeczytacie, zrozumiecie, co mam na myśli.

Katarzyna nie jest kopią, pokłosiem czy podróbką Mikołajka, nie dajcie się zwieść pozorom. To coś dużo poważniejszego niż sugeruje mały format i ilustracje Sempégo.

Ocena: 5/6

Ballada o warszawskiej chuliganerii (ZŁY)

2011-07-18T18:57:00.003+02:00

ZŁY Leopold Tyrmand

Mieszkam w Warszawie. Nie mam z tego powodu poczucia wyższości nad kimkolwiek, kto mieszka w innym mieście czy na wsi. Ja po prostu kocham miasto, w którym się wychowałam. Jako 5-latka uczyłam się piosenki o tramwaju nr 13, którym dojeżdża się na Wolę*. Od małego słucham opowieści o życiu na Powiślu, a potem na Rakowcu. Uwielbiam wielkomiejskość i prowincjonalność Warszawy (tak, to wcale się nie wyklucza). Dlatego ZŁY podbił moje serce. Bo bohaterem ZŁEGO jest przede wszystkim Warszawa z "największym placem w Europie"**.

Można przeczytać książkę Tyrmanda dla samej intrygi kryminalnej, by dowiedzieć się, kim jest walczący z chuliganerią warszawską ZŁY. Nawet mnie, zatwardziałą antyfankę kryminałów, zainteresowało w końcu, kim on jest, czemu działa w taki sposób i co łączy go z Filipem Merynosem, prezesem spółdzielni "Woreczek". Jednak śledztwo jest sprawą drugorzędną. Wątek romansowy jest wciśnięty na siłę: zupełnie mnie nie obchodziło, co stanie się z Witoldem Halskim i Martą Majewską. Esencją ZŁEGO są drobiazgowe opisy miasta, które dźwiga się z ruiny. Warszawskie trotuary, tramwaje, kamienice, spelunki i kurz zostały utrwalone na papierze z malarską dokładnością. Czuje się wszechobecny smród papierosów i wódki, w nosie kręci od ceglanego pyłu. Takiej Warszawy już nie ma i trochę żal, że już jej nie ma. A może jest, tylko oprychówki zmieniono na dres z trzema paskami?...

Jakim językiem napisana jest ta powieść! Jak perfekcyjną konstrukcją jest narrator (i jego stosunek do świata przedstawionego***)! Na biurku plącze mi się kilkanaście karteluszek z cytatami ze ZŁEGO, które wprawiły mnie w zachwyt. Narracja skrzy ironią i ogromnym dystansem do opisywanych zdarzeń. Nazwiska znaczące jak z powieści pozytywistycznych, patetyczne dialogi, długie wyliczenia, homeryckie porównania, nawiązania literackie - to wszystko jest grą i sprawia, że czytanie tej książki jest czystą przyjemnością. Takich powieści już się nie pisze. Tak znakomitych scen jak porażka Roberta Kruszyny na ringu nie znalazłabym we współczesnej prozie, która prawdopodobnie zwulgaryzowałaby piękny opis tak, że poczerwieniałbym z zażenowania zamiast uśmiechnąć się pod nosem. Takich postaci jak Robert Kruszyna też już nie spotkam: maszyna do zabijania, która roztkliwia się nad Alicją w Krainie Czarów i Kubusiem Puchatkiem, w której urocza naiwność i głupota mieszają się z bezwzględnością i okrucieństwem.

Złego (nomen omen) słowa nie dam o tej książce powiedzieć. Jest jedną z tych, które wpiszą się w mój prywatny kanon raz na zawsze.

Ocena: 6/6

Cytaty

Robert Kruszyna miał wyraz twarzy przypominający wołu rozwiązującego zadanie matematyczne z użyciem logarytmów i pierwiastków. Zawsze miał taki wyraz twarzy, gdy nie wiedział, czy ma bić, czy nie, i gdy nie było nikogo, kto by zań ten arcytrudny problem rozwiązał.

***

- Twoja głowa, jak to zrobisz.
- Moja głowa, moja głowa - zawodził Kruszyna - Gdzie ja mam głowę? Czy ja w ogóle mam głowę? Na wierzchu ślizgawka, a w środku trochę pomyj...

***

Widać było od razu, że jest to człowiek ulepiony z twardej gliny z domieszką tłoczonego krzemienia.

***

Klusiński stał w postawie pełnej skruchy, mnąc cyklistówkę w rękach, twarz jego wyrażała prawdziwą rozpacz, trochę zniekształconą wrodzonym zezem i nosem w kształcie karłowatego ziemniaka, które to elementy utrudniały wyrażanie tragiczniejszych uczuć.

***

Geniusz jest rzeczą bezwzględną: można być genialnym portierem hotelowym czy sprzedawcą tekstyliów, o geniuszu decyduje, jak się daną rzecz robi, a nie co się robi (...)

***

Wypili trzy ćwiartki wódki, po czym długo siedzieli milcząc, zaś w milczeniu tym było mnóstwo wzajemnych uczuć i kupa zadowolenia. Pierwszy raz pili razem alkohol. Ta chwila wymagała bowiem wielkiej dojrzałości i głębokiego, obopólnego zrozumienia.

***

Twardy jest zawód górnika, twardy i wymagający niezwykłego hartu, wykuwający surowość dla siebie i innych, pełen uporczywej, znojnej walki z węglowymi skałami, walki, w której tężeją mięśnie i serca. Twardy jest zawód marynarza, chłostanego przez wichry i uginającego się pod sztormami i twardzi są ludzie morza na chybotliwych deskach pokładu, dla których nieustępliwość i siła muskułów stanowią nieraz o gołym życiu. Ale najtwardsi pod słońcem, wszędzie, na wszystkich równoleżnikach i południkach, są ludzie przemysłu gastronomicznego. Twardzi są warszawscy kelnerzy, szatniarze, barmani, muzycy z nocnych lokali. Życie ich upływa na nieustannej walce. Wobec pertraktacji z pijanym warszawiakiem praca w kamieniołomach wydaje się fabrykowaniem dziecięcych baloników. Starożytni galernicy uciekliby w popłochu na widok katorżniczej roboty, jaką wykonuje warszawski kelner w sobotnie wieczory, zaraz po pierwszym każdego miesiąca. Toteż kelnerzy ci mają twarde serca, nic nie jest w stanie ich wzruszyć, rozpogodzić, przejąć sympatią dla świata. Nic - ani uprzejmość, ani ubóstwo, ani młodzieńcza naiwność, ani radość życia. Imponuje im moc, urzeka ich siła i twardość innych, korzą się tylko przed realnymi korzyściami. Gotowi są służyć tym wątpliwym wartościom, nie zdając sobie sprawy, jak bardzo czynią niesłusznie. Usprawiedliwia ich tylko jedno: atmosfera nocnego lokalu, w którym spędzają życie...

*niestety, niedawno ZTM zlikwidował tę linię i nie można już zaśpiewać "Bo trzynastką dojedziesz na Wolę, tam jest dom mój i moje przedszkole"...
**ta fraza powtarza się niemal tak często, jak słowo "ostatni" w Panu Tadeuszu ;)
***o stosunek narratora do świata przedstawionego w Panu Tadeuszu (patrz wyżej) zostałam zapytana na egzaminie z romantyzmu; polecam uwadze przyszłych maturzystów porównanie dzieł Tyrmanda i Mickiewicza (tylko pamiętajcie, że do Mickiewicza należy mieć nabożny stosunek!)

Slot Art Festival 2011 (subiektywne podsumowanie)

2011-07-11T16:01:00.005+02:00

Wróciłam do domu. Było genialnie.
Zdjęć brak, bo zgubiłam baterię do aparatu, a telefon padł nim zdążyłam pomyśleć o robieniu fot.

Wielkie podziękowania* dla:

Andrzeja z Wołowa za podrzucenie z Wołowa do Lubiąża;
Grzegorza z Wrocławia za podrzucenie z Lubiąża do Wrocławia, możliwość podładowania telefonu i ciekawą rozmowę w Jeżynie na temat antypatriotyzmu, profesora Miodka i samego Slotu;
Kacpra Popka za warsztaty perkusyjne - dwa pierwsze dni zachęciły mnie, żebym próbowała swoich sił w bębniarstwie, dwa kolejne sprawiły, że chcę być choć w 1/10 tak dobra jak reszta warsztatowiczów;
ekipy jam session w Cafe Pralnia z 10 lipca - świetna atmosfera, świetna muzyka, szkoda, że trzeba było kończyć; mam nadzieję, że w przyszłym roku znowu się coś takiego wydarzy, to było przepiękne zamknięcie festiwalu (szczególne pozdrowienia dla uroczo uśmiechającego się basisty Love Story oraz wokalisty z kapeli Bethel);
Bartosza Ignacego Wrony za bycie pozytywnym, niesamowitym, magnetycznym człowiekiem i za cudowne warsztaty;
zespołu Neith za EP-kę, którą ktoś mi wcisnął do ręki, gdy przechodziłam; posłucham i podzielę się opinią;

oraz last, but not least

Organizatorów - za cały SAF 2011; to kawał świetnej roboty i należą Wam się owacje na stojąco;
wolontariuszy za każde "dziękuję" po pokazaniu opaski, za uśmiechy, za pomoc w orientowaniu się w festiwalowym ogromie zdarzeń.

***

Moje ukochane miejsce: wirydarz, czyli Cafe Wirydarz z mrożoną kawą, warsztatami perkusyjnymi i znajdujący się obok katering wegański (przepuściłam majątek na falafele, ale były naprawdę przepyszne); lubiłam też śniadania w Cafe Jeżyna i wieczory przy ostrzejszej muzyce (tamże).

***

Czuję niedosyt, bo sporo czasu spędziłam na ogarnianiu, przyzwyczajaniu się do klimatu i atmosfery oraz (niestety) na snuciu się bez sensu, ale w przyszłym roku, na 20. edycji SAF będę już ogarnięta i wykorzystam ten festiwal w pełni.

***

Miałam obawy związane z tym, że jest to festiwal w dużej mierze chrześcijański, a ja chrześcijanką nie jestem. Mam jak najlepsze odczucia: nikt na mnie nie naciskał, na stosie nie spalił; rozmowy były, ale zawsze mogłam je przerwać (inna rzecz, że często nie chciałam); myślę, że zarówno mnie, jak i wierzącym chodzi o jedno: być dobrym człowiekiem - dobrym dla innych i dobrym dla siebie**.

*wiem, że i tak nie zostaną przeczytane przez osoby, do których są kierowane, i powinnam je powysyłać przez facebooka, ale ja to ja i dziękuję tutaj; linkuję, kogo mogę i jak mogę, żeby poszła w eter wieść o pozytywnych ludziach - jeśli kiedyś na nich traficie, uśmiechnijcie się do nich ode mnie ;)
**wiem, że to brzmi strasznie patetycznie :P

Mozaika (Fragmenty Tracey)

2011-06-24T16:43:00.003+02:00

Fragmenty Tracey reż. Bruce McDonald
Ellen Page, Ari Cohen, Slim Twig

Zimne światło, zarzucający autobus i dziewczyna owinięta w kwiecistą narzutę. Tracey Berkovitz, 15 lat.

To nie jest prosta historia o zagubionej nastolatce. Zaburzona chronologia, niejasna narracja, ekran dzielący się na fragmenty - to wszystko sprawia, że na początku nie bardzo wiemy, na co patrzymy. Stoi przed nami dziewczyna o ślicznej buzi, którą spotkało bardzo wiele złego, i chyba dlatego szuka ukojenia w opowiadaniu nam - pasażerom autobusu - o swoim życiu. Wzrok Ellen Page patrzącej w kamerę, na początku pewny i butny, z czasem staje się rozdzierająco smutny. Fragmenty układanki powoli się zazębiają. Na koniec mogłam tylko siedzieć i milczeć.

Fragmenty Tracey to dramat osoby odrzucanej, zaszczutej, poszukującej ukojenia, oskarżającej siebie i po dziecięcemu ufnej. Nie wszystko w tym filmie jest jasne, nie wszystko da się zrozumieć przy pierwszym podejściu. Obejrzałam go po raz drugi i zobaczyłam znacznie więcej: sceny, które wydawały mi się prawdziwe, tym razem identyfikowałam jako konfabulację i odwrotnie. Niedostrzeżone wcześniej szczegóły uderzyły z całą mocą. Podobne wrażenie wywarł na mnie Mechanik (dotyczą podobnych spraw - co dzieje się z człowiekiem po traumatycznym doświadczeniu). Warstwa symboliczna we Fragmentach... jest nieco mętna i nieoczywista, tym bardziej warto obejrzeć ten film więcej niż raz.

Tracey jest bohaterką, z którą mogą się utożsamić wszystkie nadwrażliwe nastolatki¹. Niełatwe relacje w domu, oschła psychiatra (brawurowa, tragikomiczna rola Juliana Richingsa), zgubiony brat, miłość do kolegi z klasy, nieustanne drwiny ze strony rówieśników - to wszystko sprawia, że Tracey opowiada nam, widzom, nam, siedzącym w nocnym autobusie, historię swojego życia takim, jakie chciałaby je mieć, a jakby przypadkiem wymyka jej się prawda. Prawda bolesna i przerażająca, bo odnosi się wrażenie, że nie ma w tym świecie miejsca dla wrażliwych ludzi. Dla mnie ostatnia scena filmu ma jednak pozytywny wydźwięk, wierzę, że Tracey dzięki "spowiedzi" dotarła do prawdy o sobie i będzie w stanie wybaczyć - sobie i światu. Może przede wszystkim światu, w którym jest zdecydowanie zbyt wiele okrucieństwa.

Film jest niełatwy w odbiorze (również ze względu na montaż), ale zawiera szczery i przekonujący portret współczesnej nastolatki. Ellen Page zagrała z subtelnością tę złożoną, dramatyczną postać. Zdecydowanie polecam.

Ocena: 9/10

¹ Oraz - jak widzę po sobie - te nadwrażliwe nastolatki, które już z nastoletniości wyrosły

Marzenia ściętej głowy albo co przeczytam po sesji (II)

2011-06-17T22:42:00.008+02:00

Dawno mnie tu nie było, bo czytanie książek niepolonowych budziło we mnie ogromne poczucie winy, więc zaniechałam. Ale niechaj, gdy tylko w środę wybije dzwon wolności (nie wiem, czy na 2 miesiące, czy na 3, zobaczy się), siadam do rozsmakowywania się w słowach przyjemnych i nieobowiązkowych.
Co mi zostało z poprzedniej notki z tego cyklu:

Gargantua i Pantagruel F. Rabelais'go
Podróż do źródeł czasu A. Carpentiera
Bracia Karamazow F. Dostojewskiego
Dzika kaczka H. Ibsena
Zły L. Tyrmanda
Życie Pi Y. Martela
Gra w klasy J. Cortázara
Bambino I. Iwasiów

I coś nowego (w schowku na biblionetce mam 134 pozycje, co gorsza schowek puchnie w tempie przekraczającym moje możliwości percepcyjne, ale wybieram tylko kilka rzeczy, bo im krótsza lista, tym większe prawdopodobieństwo, że do następnej sesji wszystko z niej odhaczę):

Opowiadania A. Czechowa - podczytywałam na jednej z imprez¹; w opowiadaniach Czechowa jest dystans, ironia i świetne obserwacje dotyczące ludzi; niczego więcej mi nie trzeba.
Lęk i odraza w Las Vegas H.S. Thompsona - to z kolei zostało mi polecone na innej imprezie. Serce rośnie, kiedy osoba z pokolenia przyłączonego na stałe do sieci² poleca mi książkę.
Kronika ptaka nakręcacza H. Murakamiego - podobała mi się Przygoda z owcą (chociaż niewiele z niej pamiętam), mam ochotę znowu sięgnąć po Murakamiego i się rozsmakować lub może zniesmaczyć, kto wie.
Middlesex J. Eugenidesa - jego Przekleństwa niewinności urzekły mnie całkowicie; jestem ciekawa, czy Middlesex też mnie uwiedzie.
Misery S. Kinga - lubię Kinga, po prostu.
Inne pieśni J. Dukaja - obracam się ostatnio w środowisku, które czyta fantastykę, więc ja też poczytam, coby mieć z nimi o czym porozmawiać od czasu do czasu.
Sinobrody K. Vonneguta - baśń o Sinobrodym zawsze mnie fascynowała, z Vonnegutem nie miałam się okazji do tej pory zapoznać, chociaż przymiarki były; stąd wybór akurat tej książki.

¹ Tak, zdarza mi się, że w którymś momencie na domówce podchodzę do półki z książkami, wybieram sobie coś i zaczynam czytać; miny ludzi: bezcenne
² Ja też niby do niego należę, ale "student/ka polonistyki" to odrębna kategoria ;)

Tym razem językowo :)

2011-05-04T17:45:00.000+02:00

W Katowicach odbywa się Kongres Języka Polskiego [program].

Nie jestem w stanie znaleźć w sieci wywiadu z prof. Markowskim, opublikowanego w dodatku do "Gazety Wyborczej" o Kongresie; czytałam go z prawdziwą przyjemnością i chętnie bym się nim podzieliła. Bardzo lubię sposób, w jaki prof. Markowski mówi o języku. Wykłady, które prowadził, zaliczam do najlepszych na jakie było mi dane do tej pory chodzić. Nie było na nich żadnego czytania ze slajdów (a zdarzały się takie rzeczy na innych zajęciach), wywód był barwny, ciekawy i jasny, nawet to nieszczęsne siedzenie na podłodze nie było takie straszne (ach, te warunki lokalowe i brak przestrzeni na WP ♥).

Zacytuję tylko fragment* dotyczący studentów filologii polskiej:

Iwona Sobczyk: Wydaje mi się, że filologia polska nie ma najlepszej prasy, tak jak cała humanistyka. Dzisiaj, gdy promuje się kierunki ścisłe, studenci filologii bywają postrzegani jako niegroźni szaleńcy.

Prof. Andrzej Markowski: To nie szaleńcy, tylko prawdziwi miłośnicy tej dziedziny. Dla wielu studentów filologia polska jest tylko punktem wyjścia. Po niej studiują coś innego. Sama filologia też zresztą się bardzo zmienia. Idzie w kierunku kulturoznawstwa albo nauczania języka polskiego jako obcego. Polski jest przecież piątym czy szóstym językiem unijnym pod względem liczby użytkowników!

A gdy pan wybierał filologię, jak ją traktowano?

To było dawno temu, w latach 60. Poszedłem na polonistykę, bo interesowałem się literaturą. Dopiero potem okazało się, że literatura jest dla mnie mniej ciekawa niż język. Pomyśleć, że w szkole średniej sądziłem, że język polski to tylko nudna gramatyka.

Owszem, miłośnicy, a że szaleńcy to swoją drogą - ponoć koledzy studenci z Wydziału Psychologii orzekli, że na Polonie jest najwięcej wariatów; nie wiem, na ile to prawda, a na ile barwna anegdota krążąca po naszym wydziale, ale jakoś nikt nie czuje się specjalnie urażony tą opinią, tak myślę :)

Sama chętnie pojechałabym do Katowic, ale tu kolokwium, tu prace roczne, tu Juwenalia i jakoś trudno się człowiekowi wyrwać do miasta oddalonego o jakieś 300 km, choćby bardzo chciał posłuchać swoich naukowych idoli.

*Zlikwidować weekend! Tego najbardziej chcą Polacy [wywiad z prof. Andrzejem Markowskim], "Gazeta Wyborcza" nr 102 (4 maja 2011), dodatek "Gazeta na Kongres Języka Polskiego", s. 3

Ulice milczą (4 miesiące, 3 tygodnie i 2 dni)

2011-04-23T14:03:00.000+02:00

4 miesiące, 3 tygodnie i 2 dni reż. Cristian Mungiu
Anamaria Marinca, Laura Vasiliu

Przez cały film myślałam tylko o tym, że ta historia mogłaby spokojnie wydarzyć się tu i teraz, w pierwszych dekadach XXI wieku w Polsce. Nasza ustawa aborycyjna wygląda, jak wygląda (ostatnio jakaś organizacja wniosła projekt ustawy postulujący całkowity zakaz usuwania ciąży w naszym kraju, poparty 100 tysiącami podpisów), a gazety są pełne ogłoszeń oferujących "przywrócenie miesiączki".

Gabita zaszła w ciążę, ale studiuje na politechnice i nie chce urodzić dziecka. Jedna z koleżanek poleca jej lekarza, który może jej pomóc. W tym trudnym momencie pomaga jej współlokatorka Otillia.

Gabity mało jest w tym filmie, a gdy już ją widzimy, jest bierna, przestraszona i bezsilna. Większość spraw bierze na siebie Otillia. To ona biega po mieście i załatwia wszystko, co zaniedbała przyjaciółka lub czego nie chciała zrobić. Oprócz tego ma na głowie upierdliwego chłopaka i urodziny jego matki.

Otillia jest świętą. Naprawdę nie rozumiem, czemu zrobiła to, co zrobiła, dlaczego pomogła Gabicie, dlaczego poświęciła siebie do tego stopnia. Budzi to wyłącznie mój podziw, bo ja nigdy nie zrobiłabym czegoś takiego dla obcej osoby (w przyjaźń nie wierzę). Rozumiem, czemu lekarz chciał, żeby Gabita przyszła z siostrą - dla rodziny można poświęcić wszystko, ale dla współlokatorki z akademika?

Sceny są długie i drażniące - nie dlatego, że nudne, ale dlatego, że jest w nich ogromny ładunek emocjonalny. Mnóstwo podskórnych emocji. Rozmowa z lekarzem jest porażająca i obrzydliwa, ten człowiek budzi same negatywne odczucia. Kiedy Otillia rozmawia z Adim o tym, co stałoby się, gdyby zaszła w ciążę, chłopak w ogóle nie wykazuje wsparcia, zainteresowania, czuje się, że dziewczyna zostałaby z tym sama. Sama wizyta w mieszkaniu Adiego wydała mi się tak niesamowicie znajoma - milcząca Otillia, otoczona obcymi ludźmi, rozdarta, z ogromnym poczuciem winy zarówno wobec chłopaka, jak i wobec Gabity, którą zostawiła w hotelowym pokoju. I jeszcze to celowo długie ujęcie na płód, tak, żeby po odruchowym odwróceniu wzroku spojrzeć na ekran i dalej go widzieć. 4 miesiące są pod tym względem świetnie skomponowane.

To jest kino społeczne, nieprzyjemne, drażniące, smutne i dołujące. Trzeba być na to przygotowanym. Można spytać, po co kolejny film o aborcji? Temat jest przemaglowany i nic nowego nie da się powiedzieć. Ale mnie takie filmy zawsze poruszają, a ten jest w dodatku bardzo dobry technicznie. Proste środki wyrazu, umiejętne, podręcznikowe kadry i emocje pulsujące pod szarością i brudem.

Ocena: 9/10

Konflikt interesów (Bez mojej zgody)

2011-04-23T00:54:00.001+02:00

Bez mojej zgody Jodi Picoult

Staram się trzymać zasady, że najpierw czytam książkę, a dopiero potem oglądam ekranizację. Zwykle zanim zdążę zabrać się za daną powieść, film znika z kin. Tak było z Bez mojej zgody (od premiery minął już chyba rok).

Zarys fabuły jest taki: Anna urodziła się, by uratować życie swojej siostry Kate, która choruje na ciężki przypadek białaczki. Trzynastolatka wnosi sprawę do sądu - żąda usamowolnienia w kwestiach medycznych, bo nie chce oddać umierającej siostrze nerki. Przyznaję, zaciekawiło mnie to. Punkt wyjścia był naprawdę mocny, w końcu w dzisiejszych czasach bioetyka jest jednym z najczęściej poruszanych tematów. Autorka miała świetny pomysł i zupełnie z nim sobie nie poradziła.

Mamy sześciu bohaterów, których relacje przeplatają się ze sobą. Możemy poznać punkt widzenia Anny, jej matki Sary, ojca Briana, brata Jessie'ego, prawnika, który prowadzi jej sprawę (Campbell) i kuratorki sądowej wyznaczonej do opieki nad sprawą (Julia). Wprowadza to całkowity chaos, szczególnie, że jest mnóstwo wspomnień i flashbacków. Każdy z bohaterów mówi dokładnie tym samym językiem* - kilka razy zdarzyło mi się w środku rozdziału wracać na początek, żeby sprawdzić, czyją wypowiedź czytam, bo nie byłam w stanie ich odróżnić.

Czytało mi się to naprawdę fatalnie. Bardzo dużo uwagi poświęcono wątkom pobocznym (przeszłość Julii i Campbella, problemy z Jessie'm). Odniosłam wrażenie, że to zwykły romans, dla niepoznaki ukryty za wątkiem bioetycznym. Sytuacja robiła się coraz bardziej dziwna i melodramatyczna, a zakończenie uważam za szyte grubymi nićmi i po prostu głupie. Naprawdę, dotarłam do tej czterechsetnej strony i zdębiałam - rozwiązanie akcji osiągnęło wszelkie rekordy łzawości i dramatyzmu najniższego sortu. Nie lubię takich zakończeń (w historiach obyczajowych), które z góry zostały pomyślane jako szokujące czy poruszające, bo wydaje mi się, że w ten sposób autor unika kategorycznych stwierdzeń, szuka sobie niszy, dzięki której nikt mu nic nie zarzuci.

Coś czuję, że to ostatnia książka Jodi Picoult po jaką sięgnęłam i raczej nie będę za nią tęsknić. Po prostu nie tego szukam w książkach.

Ocena: 2/6

*może to kwestia tłumaczenia

Bracia w języku (Wieża Babel)

2011-04-13T14:35:00.002+02:00

Wieża Babel Witold Mańczak

Zwykle nie recenzuję moich studenckich lektur, ale dla Wieży Babel zrobię wyjątek.

Mam teraz wstęp do językoznawstwa diachronicznego, który ma przygotować studentów do kursu gramatyki historycznej i analizy tekstów staropolskich. Gdybym tylko wiedziała w liceum, że będę mieć taki przedmiot na filologii polskiej, nie cieszyłabym się tak bardzo z olewczego stosunku mojej nauczycielki geografii do humanistów. Okazuje się, że bez dobrej znajomości mapy Europy (moja ogranicza się do wskazania państw, nazwania stolic i pokazania Morza Śródziemnego i Morza Bałtyckiego), ze wszystkich wywodów dotyczących praojczyzny Słowian czy Indoeuropejczyków nie rozumie się prawie nic. Cóż, moje luki w edukacji* sprawiły, że musiałam jeździć palcem po mapie jak kilkuletnie dziecko.

Tylna strona okładki zachęca: (...) Swe tezy Autor wyjaśnia w sposób zrozumiały dla niepecjalistów, dbając zarazem, by żadnej z nich nie przedstawić bez pełnego uzasadnienia. Jako niespecjalistka stwierdzam, że nie wszystkie tezy są wyjaśnione zrozumiale. Pierwsza część książki dotyczy języków indoeuropejskich i nieindoeuropejskich**; jest pełna ciekawych przykładów (np. dowiedziałam się, że ang. queen 'królowa' wymawia się tak samo jak ang. quean 'ladacznica'), ale przedstawionych w chaotyczny, nieusystematyzowany sposób. Raz pojawiają się argumenty leksykalne, innym razem gramatyczne, wszystko jest dosyć pobieżne i niewiele tak naprawdę zostaje w głowie. Wiedza profesora jest imponująca, ale nie do końca umie ją przekazać czytelnikowi. Autor często ironizuje, szczególnie w 2. części książki, gdzie omawia teorie dotyczące praojczyzny Słowian i Indoeuropejczyków. Z ogromną skrupulatnością wypunktowuje błędy logiczne w teoriach innych naukowców i odpiera zarzuty, które są mu stawiane w związku z wyborem metody (prof. Mańczak preferuje badanie statystycze leksyki w paralelnych tekstach).

Nie jestem wielką fanką diachronu i nie będę poświęcać wieczorów na rekonstruowanie praindoeuropejszczyzny, ale książka prof. Mańczaka w gruncie rzeczy całkiem mi się podobała (może dlatego, że czuję się bardziej językoznawcą niż literaturoznawcą). Moje zarzuty wobec profesora to niejasność wywodu, nieco emocjonalne podejście do tematu (polemika z innymi autorami), sporo uproszczeń (w cz. 1) i zarzucania czytelnika teoriami (cz. 2). Z drugiej strony mogłam sobie odświeżyć i usystematyzować pewne rzeczy, o których była mowa na zajęciach, i myślę, że to zaprocentuje.

Jeśli ktoś chce poczytać coś ciekawego o języku, powinien sięgnąć po książki prof. Markowskiego, prof. Bralczyka czy Władysława Kopalińskiego. Książkę prof. Mańczaka polecam tylko osobom naprawdę zainteresowanym historią języka (właściwie - języków), bo dla innych może się okazać niestrawna.

Ocena: 3.5/6

*zgadzam się ze stwierdzeniem, że dzisiejszy maturzysta do pięt nie dorasta tym przedwojennym; nawet nauczyciele stwierdzają, że nie ma sensu uczyć humanistę geografii czy ścisłowca historii - tak jest wygodniej i dla uczniów, i dla nauczycieli, ale potem to wychodzi i człowiek żałuje, że nie wszyscy byli tak wymagający, jak pani profesor O., przed której zajęciami trzęsły się ręce, a przygotowania do sprawdzianów zaczynało się miesiąc przed terminem, a nie noc wcześniej, jak na inne przedmioty.
**tylko tych obecnych w Europie; języki indoirańskie - mimo że indoeuropejskie - nie są oddzielnie omówione

Szukam

2011-04-12T22:15:00.000+02:00

Mam marzenie.

Chciałabym znaleźć knajpę idealną. Z tanim piwem i tanią kawą, wygodnymi siedziskami, przytuloną z dala od oczu klientów Coffee Heaven czy innego Starbucksa, w której wolno palić, w której wolno czytać i w której wolno być. Tak mało jest teraz knajp, w których wolno być.

W zeszłym tygodniu byłam w trzech knajpach i w każdej małe coś gryzło mnie w stopę i namawiało, żeby wyjść.

Nie byłam jeszcze nigdy w miejscu, w którym małe by mnie nie gryzło. Może po prostu nie jestem typem knajpianym.

To jakim typem jestem? Bo nie domowym.

Chyba wędrownym typem w glanach (bo można w nich wleźć wszędzie i na wszystko, i nawet nie poczujesz, że coś ci się do buta przykleiło), który uwielbia recytować poezję na głos (szczególnie Leśmianowską "Dziewczynę") i siedzieć jak głupi na Mariensztacie.

Są jeszcze w ogóle ludzie, którzy recytują poezję na głos, ot tak, bo im w niej śpiewa i dzwoni?
Tacy ludzie są pilnie poszukiwani. Tu i teraz. Jak się znajdą, to nawet knajpa może być podła, a piwo drogie

Orfeusze pijani (Lubiewo)

2011-04-05T19:09:00.005+02:00

Lubiewo Michał Witkowski

Mam problem z tą książką. To kolejna z cyklu lektur, do których zachęciły mnie uczelniane zajęcia. Prowadzący chwalił tę pozycję, był do niej bardzo pozytywnie nastawiony. Mnie daleko jest do bycia zachwyconą, ale nie żałuję czasu spędzonego na czytaniu Lubiewa.

Od lat nauczyciele/prowadzący kładą mi do głowy, żeby nie utożsamiać narratora z autorem, nawet jeśli noszą to samo nazwisko (np. Gombrowicz). Czy Michasię Literatkę mogę utożsamić z Michałem Witkowskim? Pewnie nie mogę. Ot, literackie alter ego.

Czym więc jest Lubiewo? Powieścią pełną przegiętych, wymyślonych postaci? Powieścią, której bohaterowie są wcieleniami realnych osób? Czy mogę wierzyć Witkowskiemu, że istnieje podział na gejów i cioty*? Że te drugie mówią o sobie w rodzaju żeńskim i wyłuskują cechy kobiece, po czym się przeginają na żeńsko, ale jednocześnie pozostają mężczyznami?

To jest proza zmanierowana, ale zmanierowana celowo, więc nie można z tego czynić zarzutu. Czyta się szybko, ale niełatwo. Ze 100 stron zajęło mi przyzwyczajenie się, że pod tymi żeńskimi imionami kryją się mężczyźni i zaakceptowanie ich sposobu mówienia. Jak już przywykłam, to książka mnie wciągnęła. Zobaczyłam świat zupełnie mi obcy, a to zawsze otwiera nieco głowę. Zastanawiam się na przykład, czy socjolog mógłby skorzystać z tej książki podczas pisania pracy na temat środowiska gejowskiego w Polsce (na ile to literatura, a na ile fakty). A jak powinien podejść do tego literaturoznawca? Chciałabym to wiedzieć.

Postawiłabym Lubiewo na jednej półce z My, dzieci z dworca ZOO czy Bidulem. Nie, nie uważam, że orientacja seksualna jest tym samym, co narkomania. Chodzi mi raczej o naturalizm. Czytałam i było mi trochę nieprzyjemnie, bo przecież brzydzę się zaglądaniem ludziom pod kołdrę, na każdym kroku podkreślam, że kto, z kim, gdzie w ogóle mnie nie obchodzi (No ale książki są do czytania, to nie to samo, co czytanie tabloidów - powtarzałam sobie). Czy opisy są szczególnie szokujące albo drastyczne? Bez przesady, chociaż czułam pewien dyskomfort. Jeden fragment szczególnie zapadł mi w pamięć, ten opisujący śmierć Łucji Kąpielowej. Przeraża mnie ludzkie okrucieństwo, bezmyślna brutalność i właśnie to uderzyło mnie najbardziej.

Czytałam wydanie IV, poprawione i uzupełnione. Znalazłam kilka błędów, szczególnie rzuciła mi się w oczy "stróżka"** spod włosów. Drobiazg (czepiam się, bo na razie przygotowuję się do bycia korektorem/redaktorem, jak zacznę pracować, to pewnie będę inaczej śpiewać, bo każdemu może coś umknąć). Ładna okładka oraz stylizowane(?) na robione Polaroidem zdjęcia (autor: K. Radziszewski) nadają ciekawy klimat, ale - niech wyjdzie, że jestem pruderyjna jak XIX-wieczna pensjonarka - niekoniecznie miałam ochotę na oglądanie męskich genitaliów. Poczułam się nieswojo, kiedy zobaczyłam te 2 zdjęcia. Jeśli dla kogoś to dowód na moje zablokowanie w tej sferze - ok. Jak już mówiłam - każdy może z kim chce i jak chce, ale ja niekoniecznie muszę chcieć na to patrzeć i cenię sobie tę możliwość niechcenia.

Czy Lubiewo warto przeczytać? Warto. Jak każdą książkę, która pokazuje nam świat, z którym nie mamy styczności/o którym niewiele wiemy.

Ocena:4/6

*wiem, że pisanie o kimś "ciota" jest niepoprawne politycznie, ale bohaterowie sami tak o sobie mówią; używam tego słowa w kontekście tej konkretnej książki i nie mam na celu kogokolwiek obrażać.
**M. Witkowski, Lubiewo, Korporacja Ha!art, Kraków 2006, s. 80

Robak w chrzanie uważa, że cały świat to chrzan* (Co widział pies i inne przygody)

2011-03-31T00:02:00.003+02:00

Co widział pies i inne przygody Malcolm Gladwell

Najnowsza książka Gladwella wydana w Polsce to zbiór 19 artykułów, opublikowanych pierwotnie w "The New Yorkerze". Jak to zwykle bywa z takimi kompilacjami, część tekstów jest ciekawsza niż inne - wszystko zależy od tego, kto czyta.

Mnie na przykład w ogóle nie interesują tematy wojskowe i ekonomiczne, dlatego artykuły o Enronie, strategiach inwestycyjnych czy wywiadze wojskowym nie przypadły mi do gustu. Mimo że napisane dokładnie takim samym wartkim stylem jak pozostałe, nie mogę ich uznać za interesujące (na pewno nie dla mnie). Natomiast osoby, którym ta tematyka jest bliższa, mogą uznać je za ciekawe.

Preferuję tematy psychologiczne i społeczne, których jest na szczęście całkiem dużo. Z tekstu o Johnie Rocku, który stworzył pigułkę antykoncepcyjną, dowiedziałam się naprawdę ciekawych rzeczy. Jak wyglądałby świat, gdyby papież uznał argumenty Rocka za przekonujące? A przecież niewiele brakowało, żeby tak się stało. Lubię Gladwella za to, że docieka i porównuje. Czy presja jest tym samym, co panika? Czy działają tak samo? Czy arcydzieła tworzy talent, a może wypracowywany latami warsztat?

Najbardziej wciągnęła mnie 3. część książki. Zamieszczone w niej teksty traktują o manipulacji, braku obiektywizmu i złudzieniach, jakim ulegamy podczas oceny ludzi oraz zjawisk. Np. artykuł o policyjnych profilerach jest znakomicie skonstruowany: początkowe partie tekstu upewniają nas w obiegowej opinii, że ci ludzie są genialni i pomagają rozwiązywać kryminalne zagadki. Jednak po skończonej lekturze mamy zupełnie inne odczucia. Autor świetnie zbudował napięcie i osiągnął niesamowity efekt. Ja poczułam się wystrychnięta na dudka, ale w pozytywny sposób, bo uświadomiłam sobie, jak zręcznie można dopasować fakty do swojej wizji świata.

Wyróżnia się artykuł o plagiacie, głównie dlatego, że autor tegoż jest bezpośrednio zaangażowany w sprawę. Widać, że Gladwell próbuje być obiektywny w opisywaniu historii dramatopisarki, która użyła w swojej sztuce dosłownych cytatów z jego artykułu; w jednej z części zastanawia się, czy faktycznie jest o co robić szum i czy świat nie zwariował na punkcie własności intelektualnej. Czy udało mu się osiągnąć niezbędny dystans? Nie jestem pewna. Ten tekst sprawia wrażenie zupełnie innego niż reszta, mniej jest w nim pewności. Gladwell nie wypowiada się w sposób kategoryczny, choć czuć w jego artykule żal do Bryony Lavery. Przynajmniej ja odniosłam takie wrażenie.

Na koniec o drobiazgu, który trochę mnie bawił, a trochę irytował: te dokładne opisy bohaterów, jakie przedstawia nam autor: "(...)był wysokim, szpakowatym mężczyzną w eleganckim garniturze." Rozumiem cele tego zabiegu: pobudzenie wyobraźni czytelnika, stworzenie iluzji, że był przy rozmowach, które przeprowadzał Gladwell. Jednak mnie to na dłuższą metę śmieszyło. Bardziej mnie interesowały wnioski niż poczucie bycia w centrum wydarzeń. Może komuś taki styl odpowiada, ja raczej jestem przeciw.

Na pewno wśród tych 19 tekstów każdy znajdzie dla siebie coś interesującego. Tematy są różnorodne, dobrze opracowane, zagadnieniom poświęcono naprawdę dużo uwagi. Jeśli ktoś jest w stanie napisać ciekawy artykuł o ketchupie, świadczy to o jego reporterskiej klasie. Przeszło mi nawet przez myśl, żeby zaprenumerować "The New Yorkera", żeby móc na bieżąco sprawdzać, jaki niezwykły temat weźmie na warsztat Malcolm Gladwell.

Ocena: 4/6

*M. Gladwell, Co widział pies i inne przygody, tłum. R. Śmietana, Znak literanova, Kraków 2011

BTW: Paginacja zawierająca numer strony parzystej i nieparzystej tylko na stronach nieparzystych to ciekawa koncepcja, ale dla mnie trochę niepraktyczna, bo zwykle kartkuję książki od tyłu...

Przeczytaj dziś, zanim nadejdzie Jutro (akcja wydawnictwa Znak)

2011-03-25T13:22:00.001+01:00

Myślę, że każdy, kto lubi czytać, ze zgrozą patrzył na publikowane niedawno w mediach informacje o słabym poziomie czytelnictwa w Polsce. Gdy chodziłam do liceum, w mojej klasie (humanistycznej!) zdarzały się osoby, które nie czytały nic poza lekturami, znaczna część moich znajomych nie czyta w ogóle (mój brat właśnie wyrobił swoją normę - 1 książka na 2 lata). Czytanie jest dla wielu nudną czynnością, czymś równie archaicznym co dyliżanse czy automaty telefoniczne na ulicach.

Dlatego każda akcja, która ma na celu pokazanie młodym ludziom, że czytanie jest świetną rzeczą, że nie tylko rozwija i prowokuje do myślenia, ale też sprawia mnóstwo przyjemności, jest warta nagłośnienia.

Wydawnictwo Znak organizuje akcję "Przeczytaj dziś, zanim nadejdzie Jutro", która ma na celu promowanie czytelnictwa wśród młodzieży. W akcji mogą wziąć udział gimnazja i szkoły ponadgimnazjalne - po skontaktowaniu się z wydawnictwem (jutro@znak.com.pl), otrzymają egzemplarz książki Jutro Johna Marsdena wraz z zestawem materiałów edukacyjnych, opracowanych we współpracy z dr Gabrielą Olszowską, recenzentką ministerialną i dyrektor jednego z krakowskich gimnazjów. Więcej informacji będzie można znaleźć na stronie www.seriajutro.pl, która ruszy na początku kwietnia.

Z liceum pamiętam, że brakowało mi na zajęciach współczesnych powieści. Wiem, z racji kierunku moich studiów, jak ważna jest historia literatury. Jednak często zapomina się, że ta stopniowa wędrówka przez epoki ma przygotować uczniów do krytycznego, mądrego czytania tekstów współczesnych, do odnajdywania śladów przeszłości w tym, co nowoczesne i interpretowania tego we właściwy sposób.

Czas złożony (Prawiek)

2011-03-16T14:14:00.003+01:00

Prawiek i inne czasy Olga Tokarczuk

Mówi się, że proza Tokarczuk to przykład polskiego realizmu magicznego. Po przeczytaniu Prawieku stwierdzam, że z naciskiem na realizm. To dobra proza, ciekawie napisana, warsztatowo nie mam się do czego przyczepić. Magii tu jednak niewiele. Raczej zwykłe, szare życie, przeplatane od czasu do czasu jakimiś niezwykłymi wydarzeniami. Nijak to nie przypomina nagromadzenia dziwactw u Garcii Marqueza. Ale, ale, to brzmi, jakbym chciała, żeby wszyscy pisali jak autor z Kolumbii. Może nasza polska magia jest właśnie taka: drobna, niezauważalna, prywatna, naturalna i intymna?

Podobnie jak w Stu latach samotności, przyglądamy się dziejom pewnej rodziny; Niebiescy i Boscy mieszkają we wsi Prawiek. Obserwujemy koleje ich losu przez mniej więcej 60 lat. Mężczyźni uczestniczą w wojnach, rodzą się dzieci, ludzie łączą się w małżeństwa, wioskę dotyka tragedia wojny, potem zaczyna się powrót do życia, na którego końcu czeka śmierć. Silnie eksponowane są postacie kobiece: Genowefa, Kłoska, Misia, Ruta, Florentynka. Bohaterowie płci męskiej nie budzą zbyt pozytywnych uczuć. Jedynym, który wyłamuje się z tego schematu, jest (chyba) Izydor, ale on jest upośledzony (jakby jego upośledzenie odzierało go z tego, co męskie). To wydało mi się trochę tendencyjne (nie lubię feminizmu, który trąci szownizmem).

Jednak głównym bohaterem powieści Tokarczuk jest czas. Wystarczy rzucić okiem na spis treści, żeby utwierdzić się w tym przekonaniu. Czas ma we władaniu ludzi. Ludzie myślą o czasie i żyją w czasie, nie potrafią uwolnić się od tego, czym jest czas. To chyba najciekawsza obserwacja poczyniona w Prawieku. Nie zainteresowały mnie szczególnie losy bohaterów, z żadnym się nie utożsamiłam. Rozdziały dotyczące Gry kojarzyły mi się trochę z Grą szklanych paciorków Hessego (dość mgliście pamiętam tę powieść, więc może to tylko tytuł mi się nasunął). Obraz Boga, który się z nich wyłania, powodował we mnie współczucie dla tej Istoty. Jednak nie lubię, kiedy Bóg staje się postacią literacką, to dla mnie zbyt grząski grunt.

Jedna z moich znajomych pomstowała strasznie na scenę z kozą. Cóż, jesteśmy dorosłymi ludźmi, takie rzeczy się zdarzają, nie ma co się obruszać, że pisarz sięga po życiowy materiał czy jakoś się specjalnie tym bulwersować. Zastanawiam się, czy wniosło to coś zasadniczego do treści książki (w moim przekonaniu - raczej nie), ale skreślanie przez ten jeden fragment całości jest trochę zbyt drastyczne. Pisarz nie jest po to, żeby przemilczać niewygodne zdarzenia. Udawanie, że czegoś nie ma nie zmieni rzeczywistości.

(Mam wydanie z 2000 roku, wyd. Ruta, jest w tej edycji pewien drobiazg, który nadaje całej książce nieco szerszy wymiar, za to ocena poszła o 0,5 pkt. w górę).

Myślę, że warto sięgnąć, jeśli ktoś jeszcze tego nie zrobił.

Ocena: 4/6

Autostrada do piekła (Panna Nikt)

2011-03-08T20:46:00.004+01:00

Panna Nikt Tomek Tryzna

Kolejny autor na T., bo akurat do tej półki podeszłam w bibliotece. Jak zobaczyłam tytuł, musiałam wziąć tę książkę ze sobą. Pamiętam, że widziałam dosłownie fragment filmu na jej podstawie, maksymalnie 3 minuty; była to scena, gdy jedna z bohaterek (teraz wiem, że Ewa) klęczy z rękoma uniesionymi w górę, a inna (Marysia, wtedy już - Majka) czerpie przyjemność z udręki tej pierwszej.

Czytanie tej książki jest udręką. Naprawdę.

Okładka egzemplarza, który czytałam (wydanie 3., wydawnictwo "B&C" Piotr Bagiński) zrobiła na mnie koszmarne wrażenie. Twarz tej dziewczynki (dziewczyny?), wklejona jak maska, wygląda naprawdę upiornie. Podtytuł (czy zgodnie z tym, co jest na okładce - nadtytuł) brzmi bezsensownie: "Tajemnicza podróż o dojrzewaniu". Jak to, podróż o dojrzewaniu?! Biblioteka Narodowa podpowiada, że powinna tam być "Tajemnicza powieść o dojrzewaniu". Możliwe, że to zwykłe niechlujstwo wydawcy, ale nie robi to najlepszego wrażenia i kazało mi z nieufnością podejść do Panny Nikt.

Im dalej w powieść, tym gorzej się czułam podczas czytania. Poznajemy Marysię, 15-latkę. Przeprowadziła się wraz z rodziną ze wsi do Wałbrzycha. Jest narratorką tej dziwacznej opowieści. Dziewczyna sprawia wrażenie upośledzonej, jej sposób wypowiadania się (te wszystkie spieszczenia, zdrobnienia) przyprawia o ból zębów, poziom infantylizmu jest po prostu nieznośny. Rozumiem jednak, że taki był zamysł: zderzyć niewinną, prostą dziewczynę ze światem młodzieży z miasta. Oprócz tego, że jest zdziecinniała, miewa sny pełne dziwnej symboliki.

W toku powieści niewinna, głupiutka Marysia nawiązuje przyjaźnie z dwiema dziewczynami ze swojej klasy - najpierw z Katarzyną Bogdańską (która nazywa ją Minką), potem z Ewą Bogdaj (która nazywa ją Majką). Pod ich wpływem stopniowo się zmienia i pod koniec niewiele zostaje z tej Marysi, którą była na początku.

Tego nie da się spokojnie czytać. Znam dziewczynę, która czytała Pannę Nikt jako 13-latka*; ja cieszę się, że sięgnęłam po nią dopiero teraz, jako w miarę ukształtowana osoba, bo ta książka mogłaby wtedy tylko pogorszyć stan mojego nastoletniego umysłu. Nie wiem, w jakim stanie pisał ją autor, ale niektóre fragmenty (szczególnie sny Marysi) są jak żywcem wyjęte z odlotów po środkach psychoaktywnych (miałam ostatnio na wiedzy o kulturze zajęcia o peyotlu i cytowano nam relacje osób, które miały tego typu wizje).

Zgoda, okres dojrzewania często nie jest najprzyjemniejszym etapem w życiu i niektórzy ludzie pakują się w najróżniejsze tarapaty. Młody człowiek ma nieograniczone możliwości, by zniszczyć sobie życie nim się ono naprawdę zacznie. Czasem da się to naprawić, czasami - niestety - nie. Młodość właściwie z definicji jest szaleństwem. Marysia osiągnęła potworne, rozdzierające apogeum.

Domyślam się, że gdy powieść została wydana, mogła szokować (szczególnie księga druga). Tryzna pisze o gwałcie, o sprzedawaniu swojego ciała, o dziewczęcych eksperymentach z koleżankami, o stopniowej utracie kontaktu z rzeczywistością i gubieniu siebie.

Gdy zaczynałam pisać ten tekst, byłam bardzo negatywnie nastawiona do Panny Nikt. Teraz myślę sobie, że to była naprawdę mocna książka. Nie czytało się jej dobrze, bo mówiła o rzeczach trudnych, brudnych i ekstremalnych. Jestem nią bardzo zmęczona.

Oceniam tę książkę w skali szkolnej, która nijak do niej nie pasuje (tak samo było z Betonowym ogrodem). Powieść mi się nie podobała, więc nie stawiam jej wysokiej oceny; wprowadziła we mnie niepokój i smutek, przypomniała czasy, gdy sama miałam 15 lat. Doceniam jednak to, o czym traktuje, i empatię, z jaką autor opisał swoją bohaterkę.

Ocena: 3/6

*miałyśmy w rękach ten sam egzemplarz z publicznej biblioteki. Na ostatniej, pustej stronie znalazłam tekst The Dance Within Temptation i My Sweet Prince Placebo. Ta dziewczyna nie pamięta, że to napisała, ma wątpliwości, ja - nie mam żadnych. Jej charakter pisma prawie się nie zmienił, w dodatku w czasie, w którym czytała tę książkę, słuchała właśnie tych zespołów. To było zdumiewające, znalezienie czegoś takiego. Może to kiepskie porównanie, ale skojarzyło mi się z dziennikiem Toma Riddle'a z Harry'ego Pottera i komnaty tajemnic. Poczułam się bardzo dziwnie, jakby nagle zakrzywiła się czasoprzestrzeń.

(BTW: spędziłam nad tym tekstem 2 godziny, bo co chwila coś poprawiałam; tak działają na mnie warsztaty redaktorskie...)

Bezduszne orzeczenia (Tryby)

2011-03-01T20:53:00.003+01:00

Uwaga, spoilery!

Tryby Magdalena Tulli

Kiedy na zajęcia ze współczesnych zjawisk literackich prof. Z. mówił o tej książce, zafrapowała mnie jego opowieść. Jak wszystkie jego chaotyczne, pełne dygresji opowieści o książkach. Czasem miałam wrażenie, że wymyśla treść, bo niemożliwe, żeby coś takiego zostało napisane ;) Kiedy ostatnio wpadłam do biblioteki po Tokarczuk (wciąż czeka na swoją kolej), mój wzrok przyciągnęło nazwisko Tulli.

Tryby to książka na wskroś filologiczna. Pełna rozważań o orzeczeniach, okolicznikach i czasach gramatycznych. Igrająca z instancją narratora, z ciągłością fabuły, wciągająca czytelnika w metatekstowe znaczenia. Przez pierwsze kilkadziesiąt stron (czyli niemal połowę 150-stronicowej książeczki) czułam się skołowana. Nie bardzo mogłam zrozumieć, co dzieje się na kartach tej... hm... powieści? Potem się wciągnęłam. Zachwyciłam się i zachłysnęłam tym, co rozgrywało się przed moimi oczyma. Jednocześnie czułam ogromną wdzięczność wobec autorki, że tekst nie jest przesadnie długi, bo pod koniec byłam jednak zmęczona przyjętą konwencją.

Instancji, która powołała narratora, chodziło o prostą historię o zdradzie. Dostajemy natomiast wielopiętrową (dosłownie!) historię z mnóstwem bohaterów, którzy rozbiegli się po poszczególnych wątkach jak niesforne dzieci, co i rusz narrator trafia na postacie, których być nie powinno, bo, jak twierdzi, cztery postacie to już za dużo. My zaś biegamy za narratorem, poruszamy się plątaniną podziemnych lokacji, z których każda jest bardziej zaskakująca od poprzednich.

Takie powieści trafiają na dobry czas albo nie. To znaczy, że jeśli w danym momencie ma się ochotę na lekką, miłą powieść o wciągającej fabule, a sięgnie się po Tryby, to najpewniej rzuci się nimi o ścianę i zrobi awanturę pani w bibliotece, która podpowiedziała, że to dobra książka. Ja akurat miałam ochotę na taki dziwny twór, który nie ma nic wspólnego z literaturą popularną, chociaż może powinnam mieć dosyć po kursie poetyki*. Już wiem, że wrócę kiedyś do tej powieści(?). Niesamowity koncept zapada w pamięć, bohaterowie z niemieckimi(?) nazwiskami mylą mi się i jutro nie będę w stanie przypomnieć sobie, jak się nazywali, jednak wizja drabinki, która z barowej toalety prowadzi na rozgrzany dach będzie w mojej pamięci jeszcze długo.

Nie dla wszystkich i nie zawsze - na lekturę Trybów trzeba mieć odpowiedni nastrój, trochę spokoju, by móc się skupić i rozsmakować, no i gustować w daniach literackich, których smak jest niepodobny do innych**.

Ocena: 5/6

* może właśnie ze względu na kurs poetyki z akurat tym prowadzącym czytało mi się książkę Tulli tak dobrze.
** na pewno Tryby są niepodobne do niczego, co ja czytałam wcześniej. Czytelnicy bardziej wyrobieni mogą się ze mną nie zgodzić.

Z pamiętnika Charona (Popiół i kurz)

2011-02-22T09:52:00.006+01:00

Popiół i kurz. Opowieść ze świata Pomiędzy Jarosław Grzędowicz

Pana Lodowego Ogrodu bardzo lubię i niecierpliwe czekam na 4. tom. Żeby nie uschnąć z tęsknoty za prozą Grzędowicza (jedynego pisarza fantasy, z którego twórczością miałam przyjemność obcować), sięgnęłam po jego starszą powieść.

Jak wynika z konstrukcji tomu i dat pod poszczególnymi częściami, Prolog był początkowo samodzielnym opowiadaniem pt. Obol dla Lilith. Pojawia się w nim wątek świata Pomiędzy i narrator, a zarazem główny bohater, który jest psychopompem (przeprowadza dusze zabłąkane w świecie Pomiędzy, sam siebie nazywa Charonem). Opowiadanie nie jest szczególnie porywające, ba, pokuszę się o stwierdzenie, że jest słabe.

W części właściwej powieści bohater stara się rozwiązać zagadkę śmierci swojego przyjaciela, który był zakonnikiem. Ów brat Michał śni się Charonowi (wydaje mi się, że w całej powieści nie pada prawdziwe imię narratora) jako postać przybita do cierniowego krzyża. Okazuje się, że jego śmierć miała coś wspólnego z tejemniczym Bractwem Cierni.

Brzmi to jak z powieści Dana Browna, prawda? W tekście pojawia się nawet ironiczna aluzja do pisarstwa Amerykanina. Jednak Grzędowicz trochę pomija wątek spiskowy na rzecz przedstawienia czytelnikowi świata Pomiędzy z całą jego dziwnością. Sama konstrukcja tego świata jest interesująca (Ka przedmiotów, które jest zupełnie inne niż sam przedmiot w rzeczywistości, te same odległości w rzeczywistości i w świecie Pomiędzy, widmowe wioski, zastygnięte emocje, pętle wydarzeń - to wszystko jest klimatyczne, pomysłowe i całkiem spójne), natomiast fabuła jest już trochę gorsza. Tempo opowieści czasami zawrotnie przyspiesza, niektóre wątki są potraktowane po macoszemu albo upchnięte jakby na siłę, żeby czymś wypełnić treść książki. Pod koniec odczuwałam przesyt motywów, które pisarz przywołał. Na końcowe deus ex machina zareagowałam zgrzytaniem zębów. Toż to zakrawa na kpinę! Jakby Grzędowicz w kulminacyjnym momencie stwierdził, że dalej mu się po prostu nie chce (albo nie ma pomysłu). Tym bardziej obawiam się teraz o 4. tom Pana Lodowego Ogrodu. Jeśli zakończenie będzie równie nędzne jak tutaj, to się wścieknę i więcej nie wezmę do ręki książki tego pana.

Nie podobała mi się postać wiedźmy, która została skonstruowana tak stereotypowo, że aż przykro. Skoro wiedźma, to nosi się z gotycka, po wiktoriańsku, chodzi w kabaretkach i długiej sukni z falbaną, ma kuferek zamiast torebki, w domu stoi żelazne, okute łóżko, kupa antyków i rzeczy stylizowanych na starocie. Mało twórcze podejście do sprawy; wzbudziło to we mnie politowanie.

Powieść czyta się dobrze, Grzędowicz ma plastyczny i ciekawy język (niektóre porównania wywołują szeroki uśmiech na twarzy); konstruuje zgrabne dialogi, które nie pachną papierem na kilometr. Nie jest to nic specjalnego, nie umywa się do Pana Lodowego Ogrodu, ale można przeczytać dla odprężenia.

Osobne miejsce należy poświęcić ilustracjom, które popełnił Dominik Broniek. Pasują do klimatu książki, choć czasami kłócą się nieco z tekstem. Obowiązkowe w powieściach fantasy gołe baby (widać, że targetem takich książek są młodzi mężczyźni) da się przełknąć. Inne obrazy są naprawdę dobrze narysowane (co nie znaczy, że są ładne!).

Kilka cytatów:
Partyzanci wyglądali jakby zeżarł ich i wysrał tygrys. (s. 319)
Trzeszczało i szumiało, jakby frytki zadzwoniły z oleju. (s. 255)
Ponieważ kraj znajdował się właśnie w przerwie pomiędzy okresami zidiocenia lewackiego, oznaczało to, że aktualnie cierpi na skretynienie dewocyjne (...) (s. 286)
Spisek sześciuset sześćdziesięciu sześciu, nawet jeżeli będą wpływowi, zamieni się w jeden bajzel. Choćby mieli rządzić światem, zamienią się w ONZ. Upłyną dwa miesiące i nie będą w stanie dogadać nawet, która jest godzina. (s. 89)

Ocena: 2.5/6

Miasto nie jest wielkie (Pod kopułą)

2011-02-13T18:51:00.005+01:00

Pod kopułą Stephen King

Uwielbiam Kinga. Poznaliśmy się dawno temu za sprawą Carrie i od tamtej pory co jakiś czas sięgam po jego książki. Nic nie dorówna wrażeniu, jakie wywarł na mnie debiut pisarza, ale zawsze czuję miłą ekscytację, gdy otwieram kolejny tom z jego nazwiskiem na okładce.

Kiedy kilka lat temu czytałam Bastion w tramwaju, jakaś dziewczyna na widok niemal tysiącstronicowej książki wydusiła z siebie O k***a, ale cegła! Najnowsza książka Kinga ma 922 strony w polskim wydaniu, dlatego obawiałam się, że wywoła na mnie wrażenie podobne do Bastionu: przegadanej, przeładowanej i rozbuchanej. Zakończenie powieści o supergrypie rozczarowało mnie i miałam nadzieję, że tym razem po przebrnięciu kilkuset stron nie będę mieć poczucia, że wystrychnięto mnie na dudka. Nie mam.

Miasteczko w kształcie brudnej skarpety, Chester's Mill, zostaje odcięte od świata dziwną, przeźroczystą kopułą. Życie straciło wielu ludzi i jeszcze więcej zwierząt, ale to dopiero początek kłopotów. U Kinga zaczyna się od trzęsienia ziemi, po drodze mamy mnóstwo małych i większych tragedii oraz okropieństw, a całość kończy się epicką katastrofą. O ile na pojawienie się klosza mieszkańcy nie mieli żadnego wpływu, o tyle kolejne makabryczne wydarzenia są konsekwencją zła, które zalęgło się w ludziach: ich pychy, żądzy władzy, słabości i chciwości.

Bohaterowie Kinga są wiarygodni psychologicznie, choć wepchnięci w schematy. Od początku wiemy, kto jest dobry, a kto zły, komu mamy kibicować, a kogo nienawidzić (wiele razy w trakcie czytania mówiłam sobie Cholera, że też znowu spadłeś na cztery łapy, ty cholerny hipokryto). Bardzo ciekawy był dla mnie wątek Kucharza oraz jego żony Sammy i żałuję, że pisarz poświęcił mu tak mało miejsca.

Nie lubię w zakończeniach tego, że wszystko rozgrywa się na ostatnich 4 stronach; że to, na co oczekiwało się w napięciu przez bite 900 stron tekstu, nie wbija w ziemię. Taki jednak urok tego typu historii, można to wybaczyć. Tym bardziej, że rozwiązanie jest dosyć interesujące i trudno się powstrzymać przed przypomnieniem sobie, jak wyrywało się nóżki świerszczom (tak, przyznaję się).

King jest znakomitym rzemieślnikiem słowa. Pisze poruszające historie, analizujące zachowania ludzi w ekstremalnych sytuacjach. Kiedy pominie się wątki horrorowe, fantastyczne czy (jak w przypadku Pod kopułą) sci-fi, zostaje nam znakomita diagnoza społeczna.

King to nie Vargas Llosa czy Cortazar, nie da się snobować z powodu, że się go czytało, ba, może warto się wstydzić, że czyta się podrzędne czytadła zamiast ambitnej literatury. Ja będę do Kinga wracać, bo klimat jego opowieści jest magnetyczny, a jego wiedza o ludziach naprawdę olbrzymia. Mimo beznamiętnej narracji (duży plus za kilka autotematycznych wątków), emocje kipią z jego powieści. Z jego bohaterami można się utożsamić, bo kto z nas wie, jak zachowałby się w ekstremalnej sytuacji? I kto z nas nie poczułby dreszczu, gdyby przyszło mu pokutować za grzechy, które wszyscy mamy na sumieniu, a które wydają się tak drobne, że niewarte uwagi?

Ocena: 4.5/6

1102|2011

2011-02-11T15:03:00.005+01:00

Symetria tej daty sprawia mi nieproporcjonalną do doniosłości radość.
11.02.2011
21. urodziny.
Nawet w USA mogłabym już pić alkohol.
I myślę sobie - wow, już tyle czasu na tej przedziwnej planecie, wśród tych przedziwnych, niesamowitych, zaskakujących ludzi, tyle doświadczeń i pierwszych razów już za mną. A ile doświadczeń i pierwszych razów przede mną!* To jest dla mnie fascynujące, ekscytujące i czekam na to z niecierpliwością.
Ot, 21 lat temu wyłoniłam się z wnętrza mojej matki. Zupełnie zwyczajnie, nie jak Gargantua**. Nie ma magicznych dat, doniosłe wydarzenia zachodzą w dni, w które budzimy się z myślą, że będą przeciętne. Nie oczekuję, że dziś stanie się coś nadzwyczajnego, nie wierzę, że to będzie graniczna data, po której wszystko się zmieni. Zamierzam w ten dzień po prostu cieszyć się wśród ludzi z tego, że dobrnęłam do kolejnego checkpointu na tej długodystansowej trasie.

*mam nadzieję
**Gargantua narodził się przez lewe ucho swojej matki (a może to Pantagruel?)

PS Nie byłabym sobą, jakbym nie wstawiła tego paska. Memento mori, heh.

Źródło/source: pbfcomics.com
Link do oryginału

Łabędzi śpiew (Czarny łabędź)

2011-01-29T18:56:00.008+01:00

UWAGA! SPOILERY!

Czarny łabędź reż. Darren Aronofsky
Natalie Portman, Mila Kunis, Vincent Cassel

Wszyscy o nim piszą, to i ja napiszę.

To prawda, że fabuła nie jest odkrywcza. Temat Czarnego łabędzia jest wyeksploatowany do granic możliwości. Ja się pytam: i co z tego?

Zawsze fascynowały mnie obrazy o szaleństwie. Nawet jeśli były niezbyt odkrywcze. Wydawało mi się, że rozumiem bohaterów, którzy czuli za mocno, widzieli za dużo, byli ranieni i ranili samych siebie, którzy podporządkowywali się jednemu uczuciu, jednemu człowiekowi, jednemu celowi... Zakończenie Mechanika oglądałam ze ściśniętym gardłem i uważam go w moim prywatnym rankingu za majstersztyk kina tego typu. Czarny łabędź nie wywołał we mnie takiego zachwytu, ale był kolejnym dobrym filmem, po którym wyszłam z kina z głową pełną myśli.

Niektórzy zarzucają filmowi Aronofsky'ego nadmierne epatowanie seksem. Mnie wydaje się, że dojrzewanie Niny i odkrywanie przez nią własnej seksualności jest w gruncie rzeczy głównym tematem filmu. Nie dążenie do perfekcji. Nie relacja z matką. Nie rywalizacja z Lily. Porzucanie dzieciństwa (scena z wyrzucaniem maskotek) i dojrzewanie, szczególnie dojrzewanie w sferze erotycznej (podczas seansu przyszedł mi na myśl fragment piosenki Nosowskiej i Kazika: bo każda kobieta ma w sobie coś z dziwki). Metamorfozę w łabędzia można odczytywać w kategorii fizycznego dojrzewania; coś jak rosnące piersi i biodra u młodych dziewczyn.

Bywa krwawo, momentami jest mocno nieprzyjemnie, czasami strasznie, ale (prawie) zawsze pięknie (pomijam groteskowe i przeholowane ujęcie z łamaniem nóg, która następuje tuż po niesamowitym obrazie wyciągania piórka z pleców). Niektóre wątki są dla mnie tajemnicą (na przykład scena, w której Nina po raz drugi odwiedza Beth; nie wiem, czy to był wymysł bohaterki, czy rzeczywistość).

Gdzieś wyczytałam, że to jest film o zrywaniu z nadopiekuńczą matką. Ja jednak stoję po jej stronie. Ona nie robiła tego wszystkiego z niespełnienia i dla satysfakcji posiadania idealnej córki; a przynajmniej nie tylko dlatego. Przecież na samym początku mówi, że Nina wcześniej się kaleczyła. Erica wiedziała, że ta wrażliwa dziewczyna może zrobić sobie krzywdę, że perfekcjonizm i krucha psychika pchały ją ku autodestrukcji. Podczas seansu byłam wściekła na matkę, że zamknęła Ninę tuż przed występem, że nie pozwala jej dorosnąć i zmierzyć się z tym, nad czym dziewczyna tak ciężko pracowała. Po ostatniej scenie zmieniłam zdanie: ona naprawdę chciała tylko chronić swoje dziecko przed nim samym.

Szczerze mówiąc, Portman mnie jakoś specjalnie nie zachwyciła, ale nigdy nie twierdziłam, że znam się na aktorstwie, więc może to wynik mojego ignoranctwa. Ja zawsze oczekuję jakiś spektakularnych wrażeń, gdy się naczytam o filmie, a potem wychodzę rozczarowana. Doceniam jednak ogrom pracy, jaki włożyła w tę rolę.

Ogólnie: piękny wizualnie (choć niektóre ujęcia mnie męczyły), dobrze zagrany film o dojrzewaniu, dążeniu do celu i o szaleństwie. Chociaż i tak wielu będzie go pamiętać głównie za sprawą scen masturbacji i jednej lesbijskiej :/

Mój problem polega na tym, że dość mocno utożsamiam się z Niną i dlatego finał tej historii wywarł na mnie ogromne wrażenie (zresztą, całość mocno mną ruszyła). Czy to film genialny? Nie. Intensywny? Owszem. Chyba uczucie po obejrzeniu tego filmu jest bliskie katharsis* (przynajmniej u mnie).

Ocena: 8/10

*właśnie m.in. o katharsis zostałam zapytana na egzaminie z poetyki, który - nie wiem, jakim cudem - zdałam na 4 ;)

Marzenia ściętej głowy albo co przeczytam po sesji (I)

2011-01-24T09:05:00.017+01:00

[Post z serii "Wszystko jest lepsze niż uczenie się poetyki"]

Gargantua i Pantagruel F. Rablais'go - czytałam Bachtina, narzekałam na Bachtina, a wygląda na to, że powinnam mu na kolanach dziękować, że przez cały wieczór śmiałam się nieprzytomnie nad co ciekawszymi kawałkami z tej powieści cytowanymi z pełną naukową powagą przez pana Michaiła. I chcę więcej! To może być moje odkrycie roku, ba, życia.
Podróż do źródeł czasu A. Carpentiera - trudno mnie nazwać specjalistką od realizmu magicznego, ale mam do tego gatunku sentyment z czasów pracy maturalnej, a skoro już kupiłam tę książkę (2 lata temu, w antykwariacie za całe 5 zł) to warto by ją w końcu przeczytać.
Bracia Karamazow F. Dostojewskiego - to będzie moje trzecie podejście. Owszem podoba mi się styl Dostojewskiego (chociaż w ziemię mnie nie wbija), ale rozmach jego powieści i rozterki wewnętrzne bohaterów pisane z takim zadęciem, że aż sama puchnę, skutecznie zniechęcają mnie do lektury.
Dzika kaczka H. Ibsena- przegapiłam akcję czytelniczą "Czas na klasykę", ale jakaś wewnętrzna potrzeba ciągnie mnie ku niewspółczesnym tekstom. Świeżo po kursie poetyki spróbuję się zmierzyć z dramatem.
Zły L. Tyrmanda - bo ktoś mi powiedział: "No ale jak to? Mieszkasz w tym mieście od urodzenia i nie znasz »Złego«?! Weź się ogarnij!"
Prawiek i inne czasy O. Tokarczuk - jak realizm magiczny (patrz punkt 2), to warto zobaczyć, co tam się dzieje na naszym poletku. Podchodzę z rezerwą, ale też z życzliwym zainteresowaniem.
Lubiewo M. Witkowskiego - pokłosie pierwszorocznych zajęć ze współczesnych zjawisk literackich. Bo przecież wszyscy czytali, wszyscy znają, a ja nie.
Życie Pi Y. Martela - ponoć lepsze niż "Ja", a "Ja" mi się podobało.
Gra w klasy J. Cortázara - przeczytałam tylko pierwszą część i jakoś tak bez przekonania. W ogóle nie pamiętam tej książki. Kolejna pozycja, której wstyd nie znać, a ja właśnie nie znam.
Bambino I. Iwasiów - bo stoi smętnie na półce, a nie jest tak długa jak Pary Updike'a ;)
Popiół i kurz J. Grzędowicza - bo przypomniałam sobie o Panu Lodowego Ogrodu i o tym, jak bardzo nie mogę się doczekać 4. tomu, i jak paskudnie pograł autor, zakończywszy w takim momencie; poza tym jakąś nić porozumienia trzeba nawiązać, a niestety niektórzy czytają tylko fantastykę; ja z kolei fantastyki nie tykam, no chyba, że Grzędowicza.
Pod kopułą S. Kinga - zaczęłam podczytywać w wakacje w letniej rezydencji grupy melanżowej i w jeden dzień miałam za sobą 200 stron. Potem grupa się rozjechała i książkę zabrał jej właściciel. Właśnie odebrałam egzemplarz z biblioteki po 3 miesiącach oczekiwania :)

2011...

2011-01-02T18:36:00.005+01:00

Drogi roku 2011,
jak na razie jesteś genialny. Kocham Cię. Nie zmieniaj się.
Pozdrawiam

Czy trup gorszy człowiek od żywego?1 (Sztywniak)

2010-12-26T22:39:00.004+01:00

Sztywniak: Osobliwe życie nieboszczyków Mary Roach

Lektura z serii "tyle osób polecało, że trzeba przeczytać". Co prawda były to tylko dwie osoby i w dodatku fascynatki biologii (uczennica biol-chemu i studentka ratownictwa medycznego), jednak postanowiłam im zaufać i wzięłam Sztywniaka do ręki.

O czym jest ta książka? Podtytuł jasno to wykłada. Co się dzieje z doczesnymi szczątkami ludzi, gdy ci przejdą na drugą stronę (lub znikną w odmętach niebytu, jak wolę myśleć)? Cóż, czeka je wiele atrakcji. Mogą być ćwiartowane w celach naukowych, mogą pomóc rozwiązywać trudne śledztwa, mogą poprawić bezpieczeństwo pasażerów samochodów, mogą stać się obiektem szemranych eksperymentów lub posłużyć jako lekarstwo albo farsz do pierożków (to ostatnie nasunęło automatyczne skojarzenie z panią Lovett). Imponujący wachlarz opcji, prawda? Jak widać, wiele jest do zrobienia: nie tylko w życiu, lecz także wtedy, gdy się ono zakończy.

Lekkiego kuksańca dostaje przemysł pogrzebowy, ale są też opisy tego, jak pracownicy kostnic i zakładów ostatniej posługi sprawiają, że człowiek potrącony przez ciężarówkę wygląda w trumnie podobnie do siebie sprzed tej przykrej przygody.

Książkę połknęłam dosłownie w dwa dni. Czytało się całkiem dobrze, choć kilka razy miałam ochotę złapać autorkę i nią potrząsnąć (publikacja jest pisana w pierwszej osobie, z bardzo subiektywnej perspektywy; autorka była obecna przy sekcjach zwłok, patrzyła, jak układa się je w samochodach i przytwierdza do siedzeń, w celu rozwiązania zagadki pierożków z pośladków udała się nawet do Azji). Niektóre komentarze budziły niesmak, ale często rozładowywały napięcie pojawiające się na myśl o śmierci, rozkładzie, ranach kłutych i proszkowaniu palców. W sumie po kimś, kto postanowił napisać książkę o zwłokach można się spodziewać czarnego humoru i dużego dystansu.

Kilka razy robiło mi się niedobrze. Część opisów była na tyle drobiazgowa i działająca na wyobraźnię (np. opis stadiów rozkładu ciała czy większa część rozdziału pt. Zjedz mnie), że przez okres czytania książki ograniczyłam jedzenie do minimum (a czytałam niemal cały czas, bo trudno się było oderwać - mimo nagromadzenia makabry, tekst Roach jest naprawdę wciągający). Mój żołądek był mi naprawdę wdzięczny (w przeciwieństwie do wnętrzności pewnej - chyba - modelki, o której możecie przeczytać w Sztywniaku).

Książka przełamuje tabu. Autorka jak tylko może podkreśla, że skóra, kości, wnętrzności, mózg to tylko futerał, w którym nic już nie ma. Człowiek odszedł i przywiązywanie wielkiej wagi do tego worka organów jest niepotrzebne. To naprawdę bez różnicy, czy spocznie on w mahoniowej trumnie, spłonie w krematoryjnym piecu, użyźni glebę jako nawóz czy "przeżyje" kilka zderzeń z pędzącą ścianą bez zapiętych pasów albo zostanie rozczłonkowane. Bo po śmierci nie ma już przyjemności, ale nie ma też bólu czy poczucia godności.²

Polecam, to naprawdę ciekawa, odważna, kontrowersyjna książka, która być może zachęci (mnie zachęciła), by zastanowić się czy nie warto zrobić czegoś ponad leżenie 6 stóp pod ziemią i pozwolenie, by zjadły nas jakieś larwy.³

Ocena: 4.5/6

¹Wiesław Myśliwski, Kamień na kamieniu
²Bynajmniej nie zachęcam do bezczeszczenia zwłok. Chodzi mi o to, że tej organicznej materii naprawdę wszystko jedno, co się z nią dalej stanie. Można obrazić żywych, jeśli robi się coś dziwnego z ciałem bliskiej im osoby. Samej osoby już się nijak nie urazi.
³Ja na przykład chciałabym, żeby moje organy do czegoś się przysłużyły. Mogą być pobrane i oddane komuś, kto ich potrzebuje, mogą też być ćwiartowane przez pilnych studentów uczelni medycznych. Przecież mnie i tak będzie już wszystko jedno.

Teatry to są dwa (Dwa teatry)

2010-12-23T00:22:00.005+01:00

Dwa teatry Jerzy Szeniawski

Nie jestem dramatofilką. Dla własnej przyjemności dramatów nie czytuję. Staram się jednak być umiarkowanie pilną studentką mojego wydziału i czytam to, co zadaje prowadzący na ćwiczeniach z analizy.

Lubię dramaty, bo szybko się je czyta. Didaskalia skutecznie pompują objętość, podobnie jak wskazania, kto mówi, więc samego tekstu jest dużo mniej, niż się wydaje z objętości książki. Dwa teatry są krótkie, w sam raz to przeczytania w trakcie okienka przed zajęciami.

Teatrofilką też nie jestem. Rzadko bywam w teatrze, nie orientuję się w najnowszych trendach w tej dziedzinie, nie znam nawet klasyków dramaturgii (poza Szekspirem, ale jego też tylko na tyle, na ile był omawiany na różnych szczeblach edukacji). Bardzo podobała mi się jednak wizyta w Małym Zwierciadle i w Teatrze Snów. Jak można się domyślać, ten drugi urzekł mnie dużo bardziej.

Ciekawy jest II akt, w którym mamy do czynienia z motywem teatru w teatrze. Zawsze podobały mi się takie gry z konwencją (choć do tej pory miałam z nimi do czynienia tylko w powieściach), więc tu odnalazłam coś interesującego.

Całym sercem pokochałam Chłopca z deszczu. To taka oniryczna, mglista postać, półduch. Romantyk nieprzystający do rzeczywistości. Och, jakbym chciała na swojej drodze spotkać takiego. Choć w pewnym sensie już spotkałam*...

Co jeszcze mi się podoba? Nie ma udziwniania. To nie Aktopolis, gdzie figury chodzą po Katedrze Wawelskiej i trudno w ogóle zrozumieć, o co chodzi. Tu wszystko jest jasne i proste. Dwa początkowe akty są realistyczne (to wszak dewiza dyrektora Małego Zwierciadła), dopiero trzeci (ten najważniejszy) jest oniryczny. Wydaje się, że prościej być nie może: opozycja jawa-sen, realność-nadrealność. Więc skoro to takie proste, dlaczego uderzyło w jakąś strunę, która ciągle we mnie drga? Może właśnie w tym tkwi siła tego tekstu, że nie ma w nim wielopiętrowych eksperymentów formalnych i myślowych?

Ten dramat jest dla mnie jak wiersz, w takim najprymitywniejszym (zupełnie niefilologicznym!) rozumieniu. Jest mnóstwo wierszy, które uwielbiam za to, jak brzmią i jakie uczucia we mnie wywołują. Po prostu, kocham je za to, co we mnie poruszają i niezbyt się wtedy oglądam na to, ile i jakich stóp mają, ile sylab, jakie rymy i jak niezwykłe metafory. Oczywiście to wszystko działa, ale na nieświadomym poziomie. Tak jest też z Dwoma teatrami: nie ogarniam formalnych wyznaczników tej sztuki. Ona dla mnie brzmi. Ona dla mnie gra. Podoba mi się, bo tak, bo czułam się jak napełniony helem balonik, gdy ją przeczytałam. Wiem, że jako filolog in spe powinnam to uzasadnić trochę bardziej profesjonalnie, ale jakoś nie umiem.

Ocena: 5/6

*Przeczytawszy (niech mnie ktoś poprawi, jeśli źle użyłam imiesłowu!) Dwa teatry, koleżanka stwierdziła, że jeden z doktorów z naszego wydziału jest właśnie takim Chłopcem z deszczu.

I znowu... ośmiornica

2010-12-19T12:43:00.002+01:00

Imię: Kunegunda
Cel: pomagać z całych sił wszystkimi ośmioma mackami
Dzień adopcji: 23.12.2010
Adoptujący: C. (jubilatka)

Posiłkowałam się tym wzorem: squidoo.com/crochetoctopus, ale wprowadziłam kilka znaczących zmian (ze względu na właściwości mojego szydełka i mojej włóczki).

Nie wiem, czemu tak się uparłam na ośmiornice.
Może dlatego, że nad drzwiami mam ciągle plakat z Free Hugs z 2008 (?) roku, na którym namazałam taką fioletową, gotową do przytulania.
Może to z powodu chłopaków z Motywu Drogi, którzy w każdą niedzielę wstawiają jakieś niesamowite rysunki z ośmioma mackami, a raz wrzucili taką wyszydełkowaną (swoją drogą, ciągle zbieram się, żeby zrobić taką specjalnie dla nich i im wysłać).
Może dlatego, że niczego poza nimi nie umiem zrobić (no dobra, jeszcze szaliki).
Może to przekonanie, że osiem pomocnych macek faktycznie działa. Bo ostatnie macki, jakie miały pomagać, pomogły. Nieważne, jak bardzo mnie to boli, ważne, że Wenefryda spełniła swoje zadanie, a osoba jest szczęśliwa (przynajmniej tak mi się wydaje). Dobrze dla osoby.

W każdym razie kolejny głowonóg pójdzie w świat, a ja będę robić kolejne i kolejne, bo sprawia mi to ogromną radość, jak z wielkiego kawałka włóczki wyłania się coś.

Uwikłani w prowincję (Ahatanhel)

2010-11-27T04:52:00.002+01:00

Ahatanhel Natalka Śniadanko

Książkę recenzował dawno temu Jarosław Czechowicz. Wrzuciłam ją do schowka na Biblionetce i w końcu doczekała się na swoją kolej.

Dawno nie czytałam tak dobrego kawałka prozy. Jest jakoś tak zwięźle, absurdalnie i na temat. Z pozoru chaotyczna konstrukcja po przeczytaniu ostatniej strony sprawia wrażenie bardzo przemyślanej. Postacie powykrzywiane jak w gabinecie luster, tak karykaturalne, że gdy odnajdujemy w nich szefa, brata, ojca, matkę, przyjaciółkę, nie możemy wyjść z podziwu. Podobnie jak w przypadku osi fabularnej i opisu szarej, ukraińskiej rzeczywistości.

Ogólnie sprawa wygląda następująco: znika szkoleniowiec przysłany z Holandii do redakcji tygrysowickiej gazety codziennej "KOLT-2". Śledztwu przygląda się kierowniczka działu "Rozrywka", Lichosława Galiczanko. Brzmi jak kryminał? A jednak ta intryga schodzi na daleki plan, ustępując miejsca diagnozom społecznym i obrazowi ukraińskiej prowincji. Najciekawsze w tej powieści są szczegóły, drobiazgi i niusanse: kwestia separacji Galicji, opisy znajomych, przyjaciół i współpracowników Lichosławy, temat pracy magisterskiej dziennikarki. Tu wszystko jest kpiną, ale kpiną mądrą i, jak się zdaje, poruszającą pewne schematy właściwe nie tylko Ukrainie.

Absurdy się piętrzą: fenomen tygrysowicki, pisarze z dyplomem zawodowym stolarza, farbowany szczur, Chateau d'Amour, syndrom sterylności, naczelny piszący pornograficzne wiersze i mnóstwo innych detali, które sprawiają czytającemu zwyczajną przyjemność. Nie mam pojęcia, czemu to się tak dobrze czyta. Widać zajęcia z analizy dzieła literackiego niewiele mi dały. Wiem jednak, że polecam tę książkę ludziom, dla których Gombrowicz jest w porządku, ale trochę za trudny (sama się do nich zaliczam). Śniadanko ma lekkość pióra i iście ułańską (kozacką?) fantazję. Nic, tylko zazdrościć.

Ocena: 5/6

Motyle, motyle na ścianach (Cień motyla)

2010-11-23T13:52:00.000+01:00

Cień motyla Marjaleena Lembcke

[UWAGA! SPOILERY!]

Są takie momenty, gdy się wraca do starych książek. Gdy zakurzone, zapylone, upchnięte na najwyższej półce, znowu stają się najbliższymi przyjaciółmi. Czyjeś słowa stają się znowu moimi słowami. Czyjeś uczucia tak doskonale odpowiadają moim. I czyjeś pragnienie wyjścia na prostą staje się moim pragnieniem.

Chciałabym nauczyć się naprawdę śmiać. [1]

Owszem, są rzeczy drażniące. Jak ten nieszczęsny czasownik patrzyć zamiast patrzeć, który jest poprawny (przynajmniej wg prof. UW M. Bańki), ale mnie razi jako błąd i niezręczność. Drażniąca jest postać Michaela. Drażniące jest to, że autorka pozwoliła Katji olać terapię i żywić przekonanie, że poradzi sobie sama albo z Michaelem.

Sięgnęłam po Cień motyla, po mój zaczytany egzemplarz, z notatkami na marginesach. Można by było tylko zmienić jedno imię z tych notatek i wszystkie pozostałyby aktualne. Wszystkie. Wszystkie podkreślenia i zdania ujęte w ramki są dokładnym opisem mnie wtedy i mnie teraz. Nic się nie zmieniło.

Byłam pewna, że nagle znajdzie coś w moim ciele i zawoła z zadowoleniem: Tu mamy twój problem! Musimy go tylko usunąć i wszystko będzie dobrze!
Ale nie znalazła żadnego takiego defektu. [2]

Wściekam się na myśl, że ktoś mógłby próbować upokorzyć moich rodziców. Wzięłabym ich w obronę! Nie pozwoliłabym, żeby ktoś zadawał im ból. Może to nie ich wina, że są, jacy są, a ja jestem, jaka jestem. [3]

Objął mnie. Nie broniłam się. W tym momencie każdy mógł mnie tak trzymać przy sobie. Nagle pomyślałam, że ktoś powinien tak mnie obejmować przez całe życie. [4]

O ważnych doświadczeniach zapominamy szybko, jeśli ich nie utrwalimy. Nie zapominamy tylko o ranach. Może pamiętamy o nich i o bólu dlatego, że pozostają blizny. [5]

Ludzie są obojętni. Ich serce nie pęka tak łatwo. [6]

Wszyscy mówią tu o dzieciństwie. Że trzeba cofnąć się w czasie […] i w ten sposób znaleźć korzenie choroby. Tylko że ja nie widzę żadnej choroby. Widzę samotną dziewczynkę i słyszę ciszę. Wielkie milczenie otaczających mnie wysokich, mrocznych jodeł. Miałam wtedy swój własny, wymyślony świat. Czy od tego się choruje? Albo dlatego, że jest się innym niż pozostałe dzieci? [7]

To tylko kilka przykładów.

Jak to szło w przedmowie "wydawcy" do Cierpień młodego Wertera:
A ty, dobra duszo, miotana tymi samymi uczuciami co on, czerp pociechę z jego cierpień i pozwól książeczce tej stać się twym przyjacielem, jeśli skutkiem losu lub własnej winy nie możesz znaleźć bliższego. [8]

[1] M. Lembcke, Cień motyla, tłum. Izabella Korsak, Bertelsmann Media, 2001, s. 128
[2] tejże, tamże, s. 59
[3] tejże, tamże, s. 83
[4] tejże, tamże, s. 117
[5] tejże, tamże, s. 121
[6] tejże, tamże, s. 50
[7] tejże, tamże, s. 102
[8] J. W. von Goethe, Cierpienia młodego Wertera, tłum. L. Staff, Kraków 1997, s. 22

Braveheart

2010-11-02T22:02:00.003+01:00

Braveheart - Waleczne Serce reż. Mel Gibson
Mel Gibson, Sophie Marceau, Patrick McGoohan

Staram się nadrabiać zaległości w filmach, o których tyle się słyszy, że od samego słuchania człowiek jest na nie. No i niestety, jestem na nie. Nie umiem się zachwycić tym filmem, po prostu nie umiem i już.

Może za mało orientuję się w brytyjskiej historii, żeby docenić ten obraz. Może nie potrafię docenić nakręconych w 1995 roku scen batalistycznych (przykro mi, ale sceny bitew nieodmiennie mnie nudzą, niezależnie od tego, czy biją się Szkoci z Anglikami czy orki z elfami). Może drażni mnie wątek romansowy i cielęce oczy, jakie William robił do Murron i jego szał po jej stracie. Może wątek gejowski nie wydał mi się na tyle istotny, żeby docenić jego umieszczenie i podkreślanie. Może nie dotarł do mnie dramatyzm zarówno Williama, jak i młodego Bruce'a. Może mam po dziurki w nosie walk o niepodległość, bo mimo całej wdzięczności dla tych, którzy to wywalczyli, międlenie tego tematu nie przysparza mu mojej sympatii. Może po prostu filmy historyczne nie są dla mnie.

Tyle i tylko tyle mam do powiedzenia na ten temat.

Ocena: 5/10

Chrzest

2010-11-02T21:47:00.003+01:00

Chrzest reż. Marcin Wrona
Wojciech Zieliński, Tomasz Schuchardt, Natalia Rybicka

Na film trafiłam przypadkiem, bo gdzieś mi mignęła recenzja na plus, ale nie wczytywałam się w nią za bardzo. Potem okazało się, że niektóre recenzje przejawiają tendencję do zdradzenia zakończenia, więc ucieszyłam się, że żadnej nie przeczytałam. Poszłam na Chrzest z otwartą głową i bez specjalnych oczekiwań. Może dlatego do mnie trafił.

To jest film o mafii. O lojalności. O męskich relacjach. O potrzebie znalezienia opiekuna dla rodziny, gdy się wie, że nie ma szans na przeżycie. Właściwie nie powinien mi się podobać (o ile o takich filmach można mówić, że się podobają). Bo jakoś nigdy nie przekonywało mnie kino gangsterskie i ociekające testosteronem (skojarzenia z głupawą polską komedią nieprawidłowe). Jednak Chrzest to dobry, przejmujący dramat.

Michał zaprasza dawnego kumpla, Janka, i prosi go, by został chrzestnym jego syna. Obaj mają za sobą kryminalną przeszłość, pracowali dla mafioza Grubego. Teraz Michał ma firmę produkującą okna, śliczną żonę i małego synka. Jednak dopadły go sprawy, o których chciał na zawsze zapomnieć i ciąży na nim wyrok śmierci. Janek ma go zastąpić u boku Magdy.

Uwikłanie. To słowo oddaje sytuację obydwu bohaterów. Jeden żyje ze świadomością śmierci, drugi stoi na rozstaju: może wybrać lojalność wobec bossa lub wobec przyjaciela, któremu zawdzięcza życie. Ten wybór jest rozegrany bardzo dramatycznie i do końca, do ostatniej sceny, pozostajemy w niepewności. I ta ostatnia scena jest klamrą scalającą wszystko, a jednocześnie nie daje pewności, jak ją naprawdę zinterpretować. To zależy. Czy wierzymy w ludzi czy w zło, które w nich siedzi.

Wstrząsająca scena wyroku na dłużniku. Długa, drażniąca, snuje się za mną do tej pory, mimo że patrzyłam na nią przez palce.

Zarzuca się scenarzystom zbytnie rozchwianie psychologiczne postaci i umniejszenie roli Magdy. Ja w czasie oglądania tego nie odczułam. Przekonał mnie ten obraz, zrobił na mnie wrażenie, wstrząsnął. Może nie jest doskonały, ale to bardzo dobry film jak na polskie warunki. Prawie nie czuć tej polskości, która bije z niektórych filmów rodzimej produkcji. Dobrze nakręcony, przemyślany obraz. Oby więcej takich.

Problem tkwi w tym, że dobrze kręci się u nas filmy, które mogą zabijać wiarę w człowieka, które analizują zło na wszystkich płaszczyznach. Czy dlatego, że to, co dobre, jest nudne, mdłe i nieciekawe?

Ocena: 8/10

Na ratunek Alicji (Alicja i Ciemny Las)

2010-10-28T22:03:00.003+02:00

Alicja i Ciemny Las Jacek Piekara

Na tak intertekstualną powieść filolog powinien rzucić się z entuzjazmem i przeczytać z rozkoszą. Wniosek: albo nie jestem filologiem, albo ta książka jest po prostu zła.

Nie czytałam pierwszej części. Moim zdaniem jednak pojedyncza książka powinna się bronić sama. Nie sądzę, żebym po przeczytaniu Alicji zmieniła zdanie o tejże w związku z Ciemnym Lasem.

Pełno jest u Piekary aluzji do najróżniejszych tekstów kultury i popkultury. Począwszy od oczywistego skojarzenia z Alicją w Krainie Czarów, przez Kinga, nordyckie legendy, biblijne przypowieści, list św. Pawła, coś po drugiej stronie tęczy, skończywszy na dwóch odniesieniach do Zbigniewa Herberta, z czego jeden to cytat. Za dużo tu tego! W pewnym momencie zaczęło mi to działać na nerwy, bo to nie jest wykład z wiedzy o kulturze, tylko powieść, którą ma się przyjemnie czytać. Po drugie, to nie są aluzje subtelne, które odkrywa się z radością, że się je wyłapało, a łopatologiczne teksty, które nudzą. Główny bohater, Aleks, sprawia wrażenie zadufanego w sobie buca, który sypie cytatami na prawo i lewo, żeby pokazać, jaki to jest oczytany, naoglądany, no bystry chłopak po prostu. Przesadne epatowanie "erudycją" męczy.

W dodatku sama konstrukcja powieści jest słaba. Krótka książeczka, 166 stron, zero napięcia, nudne sceny są rozwlekane do niemożliwości, a jak pojawia się jakiś ciekawy motyw, to szybko znika. Niby Aleks się trudzi, ale nie trudzi się w ogóle. Niby wszyscy są jego wrogami, a tu co i raz jakiś przyjaciel. Niby jest jakiś problem, ale zaraz się rozwiązuje, sam, bez żadnego wysiłku. Wszystko to takie bezsensowne, bezpłciowe i nudne. Dialogi między Aleksem a kimkolwiek są tak podlane patosem (wytyka mu to nawet jedna z rozmówczyń), że aż się robi smutno. Nikt tak nie mówi! Z jednej strony jest mowa potoczna, a z drugiej uderzanie w wysokie tony, to potęguje sztuczność i doprowadza całość do granic absurdu.

W dodatku podział na manichejskie w duchu archetypy, patchwork z motywów nietwórczo przetworzonych i ogólna atmosfera tej książki sprawiają, że mam wrażenie, jakbym czytała opowiadanie zapryszczonego kilkunastolatka zafascynowanego fantastyką. Nie ma to moim zdaniem nic wspólnego z dojrzałą twórczością. Takie teksty trzyma się wstydliwie w szufladzie i po latach z rozbawieniem zauważa się, że nie było się wielkim pisarzem. Szkoda, że Alicji i Ciemnego Lasu nie spotkał ten los.

Mam wrażenie, że Piekara chciał napisać dobrą książkę w duchu postmodernistycznym, ale zupełnie nie poradził sobie z tym zadaniem. Zapomniał chyba, że oprócz intertekstualności ważna jest kompozycja, ciekawa historia i sprawne operowanie środkami wyrazu. Po Alicji i Ciemnym Lesie nie mam ochoty sięgać po nic, co wyszło spod pióra Piekary.

W tej książce ciekawa i dobra jest tylko okładka. I niestety nic więcej.

Ocena: 1.5/6

Czytałam Wertera (Cierpienia młodego Wertera)

2010-10-28T20:42:00.005+02:00

Cierpienia młodego Wertera Johann Wolfgang Goethe

Nie jestem Boyem-Żeleńskim i nie napiszę tak błyskotliwie jak on (zachęcam do zapoznania się z jego felietonem pt. Czytałem Wertera¹). Sięgnęłam po Wertera tylko z tego powodu, że na II roku filologii polskiej czyta się lektury romantyczne.

Moja recepcja tej książki niewiele zmieniła się od czasów liceum, mimo że wg niektórych powinna. Dalej przekonują mnie mowy Wertera o samobójstwie jako złośliwej chorobie, z czego wynika, że samobójcę można nazwać tchórzem, o ile tchórzem nazwie się umierającego na febrę. Nic na to nie poradzę - Goethe napisał te fragmenty naprawdę przekonująco i wcale mnie nie dziwi fala post-Werterowskich samobójstw. Właśnie to jest w tej książce najbardziej zbójeckie. Jednak Goethe dożył sędziwego wieku 83 lat, gdyż właśnie napisanie Wertera paradoksalnie utrzymało go przy życiu - nie ma to jak terapeutyczna funkcja literatury²

Koleżanki ze studiów kpią z Wertera, nazywają go emo i zastanawiają się, jak coś takiego może się podobać oraz twierdzą, że może się podobać tylko licealistom. Nie mam odwagi go bronić, przywoływać Żeleńskiego i wykładać, że odczytanie Wertera w sposób "koleś zabił się z miłości i walił smuty w listach do przyjaciela" jest trochę powierzchowne. Jednak, cóż, co kto lubi. Dla wielu jest to równie skostniała lektura co Syzyfowe prace czy Gloria victis. Ja jednak pozostanę póki co miłośniczką Wertera i jego egzystencjalnych rozterek ("Wstyd i hańba!", możecie rzec).

Ocena: 4/6

¹ T. Żeleński, Czytałem Wertera, [w:] tegoż, Reflektorem w mrok. Wybór publicystyki, wybór i oprac. A. Z. Makowiecki, PIW, Warszawa 1984
² Teza przytoczona za: M. Janion, Ogień i łzy Wertera, [w:] M. Janion, M. Żmigodzka Romantyzm i egzystencja, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2005

Wielka księga c#pek*

2010-10-11T18:52:00.004+02:00

Wielka księga c#pek Dan Höjer (ilustr. Gunilla Kvarnström)

Kiedy ja dojrzewałam, miałam na półce Tematy tylko dla dziewcząt Carol Weston. To był mój przewodnik przez dorastanie, choć sprawy płci i seksu stanowiły tylko jeden z tytułowych tematów. Dziś trafiła mi w ręce Wielka księga c#pek, przeznaczona, jak rozumiem, dla młodszych nastolatek. Z ciekawości zajrzałam.

Okładka i ilustracje w środku mogą szokować tych bardziej pruderyjnych. Ba, jest nawet obrazek nagiej kobiety na krzyżu, który odnosi się do pytania zadanego w książce (przytaczam z pamięci): "Dlaczego Jezus nie ma c#pki?"! Mamy więc wszelkie przesłanki do urażenia uczuć religijnych (przed czym ostrzega czerwony pasek na okładce, przynajmniej na egzemplarzu, który przeglądałam). Mnie osobiście coś takiego nie dotyka ze względu na moje poglądy, budzi tylko zdziwienie, że komuś się tak skojarzyło, bo mnie nigdy takie pytanie nie przyszłoby do głowy.**

Zastanawiam się, w jakim wieku można by podsunąć taką książkę dziewczynce. Wydaje mi się trochę za poważna dla kilkulatków, ale i zbyt infantylna dla młodszych nastolatek. Dziwne jest dla mnie przesłanie, które można zawrzeć w haśle "kochaj swoją c#pkę". Brzmi to dla mnie równie sensownie, jak "kochaj swoją śledzionę" albo "kochaj swoje ścięgna". Mam wrażenie, że ideologia przewyższa w tej książeczce funkcję edukacyjną. Nie wiem, czy dałabym ją swojej potencjalnej córce do przeczytania, sięgnęłabym chyba po nieilustrowaną Weston i zwykły atlas anatomiczny. Ale może do czasu, gdy będę mieć swoje dzieci (wszak istnieje też Wielka księga s#usiaków***), o ile będę je mieć, oswoję się na tyle, że to właśnie te książeczki będą dla nich przewodnikiem w sprawy własnej i drugiej płci. Mnie edukował w kwestii rozmnażania komiks Nie wierzymy w bociany, a przecież jak na tamte czasy (lata 90.) był odważny. Swoją drogą, również był książeczką szwedzką.

Nie jestem targetem WKC, więc moja ocena jest nieskrajna - ani wysoka, ani niska. Na razie traktuję ją jako ciekawostkę na naszym rynku i znak upadającego powoli tabu.

Ocena: 3/6

*cenzuruję przezornie, bo nie chcę mieć znaleźć się między stadami wagin w wyszukiwarce; tym samym daję dowód, że nie ma w polszczyźnie słowa neutralnego oraz że o intymności lepiej nie mówić. Należę jednak do tych, którzy wstyd lubią i cenią, bo nie wyobrażam sobie dyskutowania kwestii c#pki na forum klasy, przy kawie (czy nawet piwie) z koleżanką albo na obiedzie u babci (która, swoją drogą, mówi do mnie pieszczotliwie c#pciu - sic!).

**wiem natomiast, że dzieciom różne rzeczy przychodzą do głowy, jak im się czegoś nie wytłumaczy; pamiętam, jak w wieku 6 lat pochowałam wyrwane przez przypadek nóżki świerszcza i postawiłam krzyżyk z patyków na piasku, co wywołało szczere przerażenie mojej drugiej babci (podejrzewam, że takie zachowanie to efekt wizyt na cmentarzach w listopadzie bez odpowiedniego komentarza ze strony dorosłych).

***jak cenzuruję, to wszystko, choć s#usuak jest dużo mniej zabarwiony seksualnie (jako słowo) niż c#pka.

W bagnie

2010-09-23T00:00:00.007+02:00

W bagnie Arnaldur Indriðason

Oj, nie mam szczęścia do kryminałów. Niby dopiero zaczęłam się zapoznawać z tą gałęzią literatury, ale na razie mówię "Pas". Na dodatek mam nauczkę, żeby nie ufać recenzjom "Polityki" odnośnie książek wydawanych w serii przez nią firmowanej, a przynajmniej przymykać na nie oko.

Po przeczytaniu recenzji moje oczekiwania były następujące: sporo o Islandii. Sporo i na dodatek intrygująco, bo ta wyspa w moim umyśle jawiła się jako miejsce egzotyczne. Otóż islandzkie bagno nie różni się zbyt wiele od bagna jakie znam z filmów kryminalnych made in USA; komisarz Erlendur jakiś taki podobny do swoich amerykańskich odpowiedników, samotny, z życiem rodzinnym w stanie rozkładu, córką pakującą się w kłopoty, wiecznym papierosem w dłoni... no wszyscy wiedzą, jaki typ człowieka mam na myśli. Stary, ograny motyw. Ciągły deszcz, suterena z trupem, jakieś to mało oryginalne.

Jeśli chodzi o intrygę i zabitego staruszka, to powiem tak: po połowie książki nikt go nie nazwie staruszkiem, raczej zwyrodnialcem. Motywy zabójcy są zawikłane. Trochę to wszystko naciągane, panie Indriðason. Domyślam się, że trudno napisać oryginalny kryminał, który byłby całkiem logiczny, więc przymykam na to oko. Natomiast warstwa literacka jest zdecydowanie słaba, począwszy od niepotrzebnego wątku uciekającej panny młodej, który jest rozwiązany w kuriozalny sposób, poprzez konstrukcję postaci, które są bez wyjątku płytkie (nie utożsamiłam się z żadną z nich, nawet z tymi, które dotknęła tragedia, nie mówiąc o samym komisarzu).

Czytało mi się ciężko, nie umiałam się wczuć, a od kryminału (może niesłusznie) oczekuję, że będzie wciągający, trzymający w napięciu albo po prostu zwyczajnie ciekawy. W bagnie nie sprostało tym oczekiwaniom, dlatego dostaje tak słabą notę.

Ocena: 2.5/6

Trochę o poezji

2010-09-16T23:02:00.004+02:00

Ostatnio wpadła mi w ręce płyta Buldoga Chrystus miasta. Zainteresowałam się nią, bo na wokalu zamiast Kazika pojawił się Tomasz Kłaptocz, były głos Akuratów. Po jego odejściu odrzuciło mnie od zespołu. Może to objaw zamkniętego umysłu, ale jakoś nie mogłam sobie wyobrazić tak dobrze znanych mi utworów bez wokalu, który wbił mi się w głowę. Jednym z kawałków, które szczególnie sobie ceniłam, był Do prostego człowieka. Wyróżniał się na tle naiwnych tekstów (słynny Piekarnik chociażby), był pełen mocy, świetny językowo, uderzający treścią. Okazało się, że to wiersz Juliana Tuwima. Zaskakujący aktualnością, a na dodatek znakomicie brzmiący w aranżacji Akurat.

Dlatego gdy ogarnęłam, że Buldog wydał płytę, w której 12 utworów na 13 to teksty polskich poetów (głównie Tuwima, ale również znakomity wiersz Barańczaka i pluszczący Deszcz jesienny Staffa), napaliłam się jak dzika kotka w rui. I odkąd mam płytę, słucham bez opamiętania. Są słabsze kawałki (nie podoba mi się aranżacja Nędzy) natomiast ruszają mnie Kamienice, Mieszkańcy, O chorym synku i Barańczakowy Tekst do wygrawerowania na nierdzewnej bransoletce, noszonej stale na przegubie na wypadek nagłego zaniku pamięci.

Jest jeszcze projekt Poeci, gdzie za polską poezję biorą się raperzy. Z tym projektem się nie zapoznałam, przyznaję, bo trochę się tego obawiam (ale zamierzam przełamać opór wobec hip-hopu i przynajmniej raz przesłuchać wszystkie kawałki), znam tylko interpretację Tuwimowskiego Całujcie mnie wszyscy w dupę imć Fokusa, która jest chwytliwa, owszem, ale nie do końca do mnie przemawia.

Jako adeptkę filologii polskiej cieszy mnie niezmiernie, że takie projekty powstają. Czasem obawiam się, że my, poloniści, jesteśmy jedynymi dziwakami, którzy czytają poezję. Jak widać, niekoniecznie. Jak widać, poezja się broni, urzeka, nie jest tak archaiczna, jak się wydaje. W końcu już Kochanowski pisał, że Nową przypowieść Polak sobie kupi,/Że i przed szkodą, i po szkodzie głupi, co chyba do dziś się nie zdezaktualizowało.

Myślę, że poloniści uczący powinni sięgać po takie płyty, żeby przekonać młodych do poezji. W końcu młodym muzyka towarzyszy wszędzie, sama prawie cały czas łażę w słuchawkach. Moja nauczycielka z ogólniaka puściła nam na przykład Bema pamięci żałobny rapsod zinterpretowany przez Niemena. Może dzięki wysłuchaniu muzycznej interpretacji ktoś sięgnie po tomik i zobaczy na przykład, że Tuwim to nie tylko zapamiętana z dzieciństwa Lokomotywa. Tak sobie myślę, tak sobie marzę, naiwna polonistka.

Ale nas zbaw ode złego

2010-09-02T22:40:00.004+02:00

Ale nas zbaw ode złego Romain Sardou

Najpierw uwaga techniczna odnosząca się do polskiego wydania: nazwisko autora jest nieproporcjonalnie wielkie w stosunku do tytułu, przynajmniej ja mam takie poczucie. Już chciałam pochwalić za wybór fragmentu dzieła Bosha, ale z szybkiego przeszukania internetowych czeluści widzę, że to Bosha wybrali francuscy wydawcy; polski wydawca wybrał po prostu inny obraz.

Do tej pory raczej nie czytałam kryminałów. Na palcach jednej ręki mogę policzyć te, z którymi się zapoznałam. Bynajmniej nie dlatego, że nie lubię czy gardzę, bo tak nie jest. Po prostu się nie składało. Ale nas zbaw ode złego nie stanowi szczególnie dobrej zachęty do dalszego poczytywania kryminałów, ale jest niezłym czytadłem (na jedną dość długą podróż pociągiem).

Rzecz dzieje się we Francji oraz we Włoszech w XIII wieku. Zagadki pozornie są dwie, ale w sumie jest jedna. Konstrukcja przypomina zamek błyskawiczny: jeden ząbek tu, jeden ząbek tam, i powoli dochodzimy do finału. Punkt wyjścia jest taki: w Rzymie trwa konklawe, blokowane przez kanclerza Artemide'a de Brocę, który sprawuje faktyczną władzę w Lateranie, a przy okazji zleca mordy przeciwników i ma jakieś swoje mroczne sprawy. Cięcie. Do Bernarda Gui, wcześniejszego wcielenia Sherlocka Holmesa, przybywa dziewczyna, której brat, pracujący w Lateranie zaginął. Gui przyjmuje wyzwanie. Cięcie. W miasteczku Cartemide dzieją się cuda: chorzy zdrowieją, noworodki nie umierają, ponoć za sprawą poprzedniego proboszcza, Evermachera. Obecny gospodarz parafii to ksiądz Aba. Cięcie.

Intryga jest całkiem wciągająca, choć miejscami szyta grubymi nićmi (szczególnie pod koniec). Zdarza się, że autor pisze coś, co wiemy od początku rozdziału, bo tylko głupi by się nie domyślił, ale "żeby było jasne, to ja to napiszę". Nie czułam średniowiecznej atmosfery, język postaci jest współczesny, rzecz mogła się równie dobrze dziać w dowolnym wieku do XIX (mam przed oczami sceny z Sherlocka Holmesa z Robertem Downeyem juniorem,\; pasują do tej powieści dużo bardziej niż przywołane na okładce Imię róży). Poza tym łączenie kryminału z paranormalnymi zjawiskami jakoś mi nie pasuje i jest zaprzeczeniem powieści, którą napisał Umberto Eco (widać ktoś wpadł na "genialny" pomysł promocji: "No, tam było coś kryminalnego, nie? Jakieś morderstwa, nie? I w klasztorze się to działo, w średniowieczu? No to super, mam tekst, który sprawi, że ta przeciętna książeczka sprzeda się dużo lepiej. Jeszcze wydajmy ją na tym grubszym papierze, żeby wyglądała na dłuższą niż jest i będzie super!").

Dobre czytadło, gdy się nie ma nic innego pod ręką i nie ma się nic innego do roboty, ale nic więcej. Moim zdaniem niewarte swojej ceny. Ocena podwyższona, bo dzięki tej książce udało mi się zabić dłużący się czas.

Ocena: 3.5/6

Barańczak mistrzem polszczyzny jest* (Pegaz zdębiał)

2010-07-05T13:18:00.005+02:00

Pegaz zdębiał. Poezja nonsensu a życie codzienne: wprowadzenie w prywatna teorię gatunków Stanisław Barańczak

Poszłam na filologię polską, bo fascynuje mnie słowo. Słowo dwuznaczne, słowo nieoczekiwane, zabawne, o nieograniczonych możliwościach. Właśnie tak słowa traktuje Stanisław Barańczak.

Jeśli ciekawi was, czym są alfabetony, palindromadery, onanagramy, mankamęty (to nie jest błąd!), obleśniki, idiomatoły, poliględźby, liberyki i turystychy, wyjaśnienie wszystkich powyższych terminów znajdziecie w tej książce i nie tyle zdębiejecie, jak tytułowy Pegaz, ale co chwila będziecie się uśmiechać. Bo Barańczak, pełen autoironii, imponuje przede wszystkim zręcznością w posługiwaniu się polszczyzną, niezwykłością skojarzeń i bogactwem wyobraźni. Język w jego rękach staje się plasteliną, z której można lepić dowolne kształty. Mało tego, Barańczak zachęca, byśmy wzięli tę plastelinę i sami spróbowali coś stworzyć. Mistrza prawdopodobnie nie przebijemy, ale możemy czerpać radość z zabawy.

Często przerywałam lekturę i biegłam do domowników, by podzielić się z nimi zgrabnymi Barańczakowymi frazami. Jeden z liberyków, l'imiteryk, szczególnie podbił moje serce, bo jest pastiszem Dziewczyny, mojego ulubionego Leśmianowskiego utworu (zabawa polega na tym, żeby wymyślić, co napisałby autor, gdyby dostał incipit brzmiący: Pewien starszy pan z Kuala Lumpur..., przy zachowaniu cech charakterystycznych jego stylu):

Dwunastu starców, wierząc w sny, zbadało mur od strony Kuala
I jeden spadł, a drugi (brat) go zawiózł do szpitala
A trzeci w mig wziął trzech i znikł, a siódmy z ósmym zgredem
Też znikł (pech) i jeszcze trzech, i został tylko jeden
I była zgroza nagłych cisz nad Lumpur i nad Kuala*

Polecam wszystkim miłośnikom polszczyzny oraz tym, którzy wiedzą, że język to nie tylko narzędzie komunikacyjne, ale coś znacznie więcej i chcą poznać tkwiący w nim potencjał.

Ocena: 6/6

*Opinia całkowicie subiektywna. Polecam jednak lekturę recenzowanej książki, jest ona najlepszym argumentem na potwierdzenie powyższego stwierdzenia.
**S. Barańczak, Pegaz zdębiał, Prószyński i S-ka, Warszawa 2008, s. 140

Brownies

2010-07-02T00:46:00.002+02:00

Przepis na brownies, które są cholernie tuczące, słodkie, lepkie i gumowate, ale ja je uwielbiam (a i większość częstowanych osób je sobie chwali):

- szklanka cukru
- 2 jajka
- pół szklanki mąki
- pół kostki masła* (plus odrobina do wysmarowania blaszki)
- 2 tabliczki gorzkiej czekolady

Blaszkę wysmarować masłem.
Masło i czekolade roztopić w "kąpieli wodnej".
Mieszać do otrzymania gładkiej masy.
Odstawić z ognia na 5 minut.
Dodać cukier i mieszać mikserem aż powstanie w miarę gładka masa.
Dodać jajka i miksować.
Do masy dodać mąkę i dokładnie wymieszać mikserem.
Masę wyłożyć na blaszkę wysmarowaną masłem i wyrównać.
Wstawić do piekarnika nagrzanego na ok. 200 st. C i piec na środkowym poziomie ok. 20 minut.
Po wystudzeniu pokroić na kwadratowe kawałki.

*jeśli zamiast masła doda się margaryny, masa będzie mniej zbita.

W końcu w Lodowym Ogrodzie (Pan Lodowego Ogrodu t. 3)

2010-07-01T15:03:00.007+02:00

Pan Lodowego Ogrodu t. 3 Jarosław Grzędowicz

Z Panem Lodowego Ogrodu zapoznałam się w 2005 roku, gdy pojawił się pierwszy tom powieści. Byłam zachwycona, choć wcześniej fantastykę omijałam szerokim łukiem (wyjątek zrobiłam dla Tolkiena). Drugi tom nieco ostudził mój zapał. Wydał mi się nudny, przegadany i zbyt mocno odszedł od tego, co w poprzedniej części wydało mi się interesujące, czyli wątek zaginionych badaczy. Na szczęście w trzecim tomie, zapowiadanym jako przedostatni, na który czekanie wydłużało się z miesiąca na miesiąc, Grzędowicz wraca na poważnie do tego wątku i nareszcie poznajemy innych Ziemian niż Vuko i Van Dyken.

W końcu docieramy razem z Vuko do tytułowego Lodowego Ogrodu. Poznajemy drugiego z czwórki ocalałych naukowców, który nie przypomina już mieszkańca Ziemi. Okaleczony przez byłych towarzyszy, usiłuje znaleźć spokój. Jednak zdaniem zwiadowcy, musi liczyć się z atakiem ze strony ludzi, którzy już raz skazali go na pewną śmierć i unikanie podjęcia odpowiedzialności nic nie da.

Z niecierpliwością czekałam na pojawienie się Ziemian i nareszcie jestem usatysfakcjonowana. Dowiadujemy się, co wydarzyło się w stacji badawczej, poznajemy różne postawy wobec tego, co dzieje się w świecie, do którego trafili. Najbardziej działał mi na wyobraźnię wątek Bolesnej Pani: zarówno to, co robiła ze swoim kawałkiem świata, poprzez to, w jaki sposób to robiła, skończywszy na drobnych sugestiach dotyczące tego, co ją spotkało wcześniej. Jest jednocześnie rozdzierająco smutna i przerażająca, współczucie miesza się z chęcią zamknięcia jej w szklanym kloszu.

Wcześniej zupełnie nie podobał mi się wątek tohimona i czytałam go z rosnącą irytacją, tym razem jednak również w jego opowieści pojawiają się ciekawe motywy. Najciekawsze jest chyba to, że czytelnik rozumie z nich dużo więcej, niż biedny Dziedzic Tygrysiego Tronu, bo jak mógłby na przykład się zorientować, że pieśń, której tekstu musi się uczyć, jest po hiszpańsku? Wszystko powoli się zazębia i nabiera sensu. Najwyższy czas.

Niektóre rozwiązania są sztampowe, nudne lub noszą znamiona deus ex machina. Vuko oraz tohimon potrafią wykaraskać się z każdej opresji niemal bez szwanku, jak na przykład przy spotkaniu ze Szkarłatem, wpadają na genialne pomysły i nikt nie przeszkadza im w ich realizowaniu. Oczywiście dzięki temu akcja idzie do przedu dużo szybciej niż gdyby zachować odpowiednią dawkę prawdopodobieństwa, ale czasami to razi. Nie można mieć jednak wszystkiego.

Tom 3. wynagradza czas oczekiwania i słaby (moim zdaniem) 2. tom. Naprawdę polecam to niecodzienne pomieszanie fantastyki naukowej z typowym fantasy, w którym jest kilka genialnych motywów, napisanych ze swobodą i świadomością warsztatu. Można przymknąć oko na wątki-wypychacze.

Zakończenie to klasyczny cliffhanger, który sprawia, że już nie mogę się doczekać tomu nr 4. Ostatnia część powieści jest chyba najbardziej wyczekiwaną przeze mnie książką w życiu. Mam nadzieję, że Grzędowicz poradzi sobie z zakończeniem tej historii.

Ocena: 4.5/6

Cztery kobiety Boga/Kobieta bez winy i wstydu

2010-06-16T23:55:00.003+02:00

Cztery kobiety Boga: ladacznica, czarownica, święta i głupia gęś Guy Bechtel

Tę książkę przeczytałam na potrzeby pracy rocznej z historii literatury staropolskiej (pisałam na temat mizoginicznych tekstów Daniela Naborowskiego: Do złej baby i Zła żona). Tekst wyraźnie feministyczny i raczej antyklerykalny, ale jednocześnie sprawia wrażenie obiektywnej i popartej badaniami analizy, a nie jedynie wyrazu niechęci do Kościoła i poparcia dla kobiet.

Zagadnienie jest solidnie opracowane, poparte licznymi dokumentami, głównie kościelnymi. Temat jest bardzo ciekawy, nie tylko dla osób zainteresowanych tematyką gender. W społecznym odbiorze kobiety w zeszłym stuleciu zmieniło się właściwie wszystko. Warto przyjrzeć się, co się tak naprawdę uległo przeobrażeniu, jak bardzo religie (przede wszystkim katolicyzm) wpłynęły na postrzeganie kobiet. Mniej jest o przyczynach, prawdopodobnie dlatego, że trudno jednoznacznie stwierdzić, dlaczego kobietę uznano kiedyś za mniej wartą niż mężczyzna i starano się to udowodnić, również z punktu widzenia teologii.

W książce podział jest jasny: Kościół Katolicki, kościół mężczyzn, jest zły, był jednym z wielu aparatów represji wobec płci niewieściej. Ja również nie przepadam za tą instytucją, ale daleka jestem od radykalnych poglądów typu "palić kościoły, zlikwidować czarnych", które można spotkać na forach w internecie. Dlatego podobało mi się, że mimo krytyki Kościoła, Guy Bechtel zdobył się na przyznanie, że niektóre obiegowe opinie są błędne. Jak ta, że to kościelna inkwizycja skazywała czarownice na śmierć (większość wyroków zapadała z ramienia świeckiego); potem osłabia siłę owego stwierdzenia, pisząc, że władza świecka była inspirowana przez dostojników kościelnych, ale widać dążenie do obiektywizmu. Prawdopodobnie nauka społeczna nigdy nie będzie wolna od interpretacji.

Cztery kobiety Boga naprawdę mnie zainteresowały i nawet jeśli nie wykorzystałabym ich w pracy, warto było się z nimi zapoznać. Obok statystyk są dramaty kobiet palonych na stosach, mizoginiczne wypowiedzi Ojców Kościoła, teologiczne zagwozdki, na które trudno uzyskać odpowiedź od kapłanów i różne inne interesujące treści.

Ocena: 5/6

Kobieta bez winy i wstydu Wojciech Eichelberger

Cykl wykładów znanego z mediów terapeuty. Tematyka podobna do tej poruszanej przez Guy'a Bechtela, bo analizowane są podobne archetypy: ladacznicy, matki, czarownicy, kusicielki. U Eichelbergera są one potraktowane dużo ogólniej (forma wykładu musi być z zasady bardziej skondensowana). Ta krótka książeczka stanowi dobry wstęp do lektury Czterech kobiet Boga, natomiast z mojego punktu widzenia (pierwszą przeczytałam książkę francuskiego uczonego) wydaje się bardzo pobieżna i, niestety, mocno uproszczona, niepoparta literaturą, z kilkoma błędami (jak odniesienie do pierwotnego matriarchatu, o którym Bechtel pisał, że nie ma na niego dowodów). Jednak nie jest to książka naukowa ani historyczna, więc trudno tu zarzucać nierzetelność.

Strona psychologiczna tej książki, przepełniona filozofią buddyjską (potraktowaną, jak wszystko w tym dziełku, pobieżnie), nie przemówiła do mnie. Nie zgadzam się z poglądem, że wszystkim nieszczęściom kobiet winne są ich niespełnione matki.

Książka Eichelbergera jest dobrym wstępem do zagłębienia się w tematykę genderową, jak również do rozważań nad istotą kobiecości. Moim zdaniem należy podejść do niej z dystansem, krytycznie, nie przyjmować wszystkich mądrości, jakimi raczy nas autor. Jeśli postąpimy w ten sposób, możemy z niej wynieść coś dla siebie.

Ocena: 3.5/6

Ostatni czytelnik

2010-06-13T10:14:00.002+02:00

Ostatni czytelnik David Toscana

To pierwsza po długiej przerwie książka, którą przeczytałam wyłącznie dla przyjemności, nie do celów naukowych. Pewnie dlatego jestem tak bardzo rozczarowana, bo książka Toscany jest po prostu zła.

Kobieta trafiła w sedno, wydawca powinien tak traktować swojego pisarza. Andrade Berenguer powinien usłyszeć taką reprymendę, zniewagę od swojego wydawcy, dostać w twarz własnym rękopisem.*

Właśnie to, moim zdaniem, powinno spotkać pisarza, który wyrzucił z siebie tę powieść. Uderzyło mnie jedno: większość postaci w tej książce jest szalona. Nie jest to jednak urocze wariactwo, jak w przypadku Marquezowskiej rodziny Buendiów, ale poważne problemy psychiczne. Lucio jest starcem, który myli fikcję z rzeczywistością, Remigio, jego syn, jest jedną z najbardziej odrażających postaci, z jakimi zetknęłam się w literaturze.

Tekst jest podzielony na krótkie rozdziały, dlatego czyta się go szybko. Równie szybko można się przekonać, że w książce nie ma żadnej treści. Pisarz chyba nie wiedział, po co pisze. Podobno dostał za tę powieść nagrody (The National Colima Prize, Jose Fuentes Mares i Antonin Artaud Prize, z okładki). Domyślam się, że z powodu dziwnej narracji i bijącego z kart powieści autotematyzmu, ale mnie nie obchodzi, czy jest to coś eksperymentalnego, nowego i przez to ciekawego dla znawców literatury. Dla mnie, szarej studentki, mimo że jestem po kursie poetyki i znam teorię, jest ona nie do czytania, więc domyślam się, że dla wielu zwykłych czytelników będzie podobnie niestrawna.

Ocena: 2,5/6

*D. Toscana, Ostatni czytelnik, tłum. Sarah Kuźmicz, Świat Książki, Warszawa 2010, s. 151

Jeszcze jeden egzamin...

2010-06-12T13:21:00.003+02:00

...i będzie po sesji. Jak będzie, trudno powiedzieć, mam wątpliwości, czy nie czeka mnie kampania wrześniowa, ale przestało mnie to martwić.

Oprócz zmagań wiedzowych (bo nie intelektualnych, niestety) dzieje się dużo rzeczy, które nie nastrajają optymistycznie, ale jakoś nie umiem się tym za bardzo przejmować. Wypalenie, zobojętnienie, owszem, podszyte lękiem o przyszłość, ale jednak bez wewnętrznego trzęsienia ziemi. Przemilczam. Nie chcę rozkopywać i roztrząsać, analizować i opowiadać, bo to chyba nie ma sensu. Zamiast tego wolę potrzymać za rękę człowieka, przy którym czuję się dobrze i przytulić się do niego, bo według serialowej mądrości (Grey's Anatomy) przytulanie pomaga uspokoić serce, żeby przypadkiem nie wyskoczyło z piersi z powodu tych wszystkich emocji i problemów.

A w wakacje zamierzam (poza pójściem do pracy) dużo się śmiać, rozsądnie pić, mniej palić, chodzić na koncerty, czytać książki i po prostu cieszyć się, nim niebo spadnie mi na głowę.

Fartuszek odwieszony...

2010-05-24T10:48:00.002+02:00

... wypowiedzenie złożone, godziny podpisane, koszula uprana i oddana, tylko zapomniałam o książeczce sanepidowskiej.

Postanowienie o rezygnacji z pracy przyszło tydzień temu, gdy na ręce zaczęła mi ciec gorąca woda z ekspresu, bo ktoś go źle skręcił. Myśl, żeby odejść, pojawiała się już wcześniej, bo ktoś coś powiedział, ktoś czegoś nie zrobił, ktoś był niemiły, a oprócz tego sesja, kolokwia i coś trzeba w końcu wybrać.

Wybrałam studia, ale chciałam być w porządku. Uważałam, że należy im się 14 dni wypowiedzenia, żeby nie
mieli dziury w grafiku. Jednak praca przez 9 godzin jednego dnia (zamiast 6,5 h, jak na normalnej zmianie), zupełnie niezgodnie z tym, co wpisałam w dyspozycyjność to była dla mnie przesada. Zadzwoniłam, żeby sprawę wyjaśnić i usłyszałam, że: to jest mój problem, że skoro wpisałam się na I zmianę, to te parę godzin więcej nie powinno mi robić różnicy, że mam sama znaleźć sobie zastępstwo, bo tak było napisane w umowie.

Przeczytałam umowę jeszcze raz, takie sformułowanie tam nie padło. Być może w którymś z innych stwierdzeń można się dopatrzyć sugestii, które po odpowiedniej interpretacji faktycznie zwalałyby na mnie odpowiedzialność za niekorzystnie ułożony grafik, ale dla mnie liczy się to, co napisane jasno i klarownie. Natomiast jasno i klarownie napisane było, że mogę "z ważnych dla siebie przyczyn złożyć wypowiedzenie ze skutkiem natychmiastowym". Nietrudno zgadnąć, że studia i kolokwium z całego semestru są dla mnie ważne. Wobec czego następnego dnia to menagerowie mieli problem, bo nie mieli kogo wystawić albo musieli kogoś na gwałt ściągać. Tak to jest, jak się ze zleceniobiorcą nie liczą, to czemu ja mam się liczyć z nimi? Nie płacą tyle, żebym się zabijała o tę pracę, i tak byłam już na wylocie, więc próba wymuszenia na mnie przyjścia była w tym momencie nierozsądna. Naprawdę chciałam być w porządku, ale są priorytety. I praca w kawodajni na pewno nim nie jest.

Ja tu tylko przejazdem

2010-05-10T23:54:00.000+02:00

Między pracą a studiami.

Dawno nie było tak, żebym nie wiedziała, jak się nazywam ze zmęczenia.

Miałam dziś trzech klientów przez 6,5 h, nikt nie kupił kawy, a ja z rozpaczy i nudy umyłam kafelki na zapleczu, zasyfione koszmarnie. Teraz są czyste. A i tak wariowałam z nicnierobienia.

Ktoś zwrócił się do mnie ze swoim problemem. Nawet przez chwilę potraktował mnie nie jak ucho, ale jak osobę z własnym zdaniem i prawem do jego wypowiadania. Krótkie to było, ale uczę się doceniać.

Doceniam.

Wracam z podróży w przeszłość. Z lat 2005-2009. Dziwna podróż. Dziś też mogłabym to napisać, a przecież nie drepczę w miejscu.

Prof. Zieniewicz, z którym miałam zajęcia ze współczesnych zjawisk literackich, udzielił wywiadu Newsweekowi. Jakoś inaczej się czyta słowa, które wypowiedział/napisał ktoś, z kim się miało do czynienia, a jednak zupełnie inny niż na wykładach wydawał się pan profesor na papierze. Fakt do odnotowania - słowo pisane jest inne niż mówione.

Słowem mówionym nigdy nie wyraziłabym tego: "Sam wiesz (chyba wiesz) jak emocjonalnie podchodzę do Ciebie."

Ale, ale. Wracam na trasę.

Kobieta pracująca (w kawodajni)

2010-04-26T01:00:00.004+02:00

Weszłam w system.
Mam numer NIP, książeczkę sanepidu, kartę magnetyczną, służbową koszulę i plakietkę z imieniem.
Podpisałam 8 stron umowy oraz oświadczenie, że biorę odpowiedzialność za dziury w kasie i towarze.
Byłam już na dwóch zmianach.
Umiem zrobić parę kaw, choć ciągle mi się mylą.
Niby umiem obsługiwać kasę fiskalną, ale pewnie rąbnęłam się ze 20 razy i będę musiała zapłacić za nienabite na kasę wafle, papierowe kubki i kto wie, co jeszcze.
Mam problem z wydawaniem reszty, bo bardzo wolno liczę w pamięci.
Dostaję niecałe 7 zł za godzinę.
Nie wszystko jest tak jak należy, ale w umowie mam zapis, że nie mogę mówić o pewnych rzeczach (a może i o niczym, co związane z pracą?). Więc nie powiem. Jeszcze nie.
Każdy kolejny klient utwierdza mnie w przekonaniu, że nie nadaję się do pracy z ludźmi, bo rośnie we mnie żądza mordu. Bycie po drugiej stronie lady ssie. Wolę być klientem, który kupuje kawę za 10 zł, ale jakoś trzeba na tę kawę zarobić. Zresztą po tym doświadczeniu chyba zrezygnuję z wizyt w kawodajniach.
Lepiej napić się piwa śliwkowego.

Edit techniczny: coś się dzieje z komentarzami. Wyświetlają się w edycji postów, przychodzi mi mailem monit, że są, ale na stronie z komentarzami nie chcą wyświetlać się od razu. Może z czasem sytuacja się ustabilizuje.

Kolonie Knellera

2010-04-19T22:17:00.001+02:00

Kolonie Knellera Etgar Keret

Następna książka, po którą sięgnęłam, bo wcześniej obejrzałam film na jej podstawie. Znowu mam z tym problem. Nie wiem, czy to kwestia kolejności: pierwsza rzecz automatycznie wydaje się lepsza/głębsza/pełniejsza? Ostatnio zdarza mi się to nad wyraz często.

Kolonie Knellera to zbiór pięciu opowiadań. Trzy pierwsze: Historia o kierowcy autobusu, który chciał być Panem Bogiem, Szprycerek z piekła i Macica zajmują ledwie po kilka stron, Nimrod daje popalić ma 20, a tytułowe Kolonie Knellera wypełniają ponad połowę zbiorku. Opowiadania są absurdalne (szczególnie Macica) i mają specyficzny urok. Narracja, oschła i zdystansowana (nawet, jeśli jest pierwszoosobowa), doskonale pasuje do historii, które zabarwione zbyt dużą nutą emocjonalności stałyby się niestrawne. Może to wina mojej zeszłorocznej prezentacji maturalnej, ale czytając Kereta, przychodziło mi na myśl hasło realizm magiczny. Bardzo podobny sposób opisu - chłodny, zdystansowany, analityczny - przy całej dziwaczności przedstawionych zdarzeń. Tym, co różni Kereta od Marqueza jest niezwykła oszczędność w warstwie językowej. Nie ma u niego barokowych chwytów. Język jest gęsty, może odrobinę chropawy, ale dużo bliższy codzienności. (Pisząc o języku, mam oczywiście na myśli tłumaczenie. Z jakiegoś powodu mam wrażenie, że jest całkiem dobre).

Opowiadanie Kolonie Knellera były inspiracją do powstania filmu Wristcutters: A Love Story (Tamten świat samobójców). Rozbieżności są duże, scenarzysta sporo pozmieniał i sporo dodał. Czy wyszło to filmowi na dobre? Chyba tak. Nie od dziś wiadomo, że literatura rządzi się innymi prawami niż obraz filmowy, więc przy "przekładaniu" jednego na drugie trzeba obrać pewną strategię. Wristcutters na pewno warto obejrzeć, jeśli lubi się grę aktorską Toma Waitsa (ja lubię). Mnie film wydaje się pełniejszy niż książka, jeśli chodzi o szczegóły - jest w nim po prostu więcej absurdalnych postaci i wydarzeń, jednak jest też skażony "amerykańskością", szczególnie zakończenie. Czy to źle? "Jeden rabin powie tak, drugi rabin powie nie."*

Kereta na pewno nie zaliczę do moich ulubionych pisarzy, ale jest jednym z moich ciekawszych literackich odkryć, przynajmniej ostatnio.

Polecał Olbrzym.

Ocena: 4/6

*cytat z kreskówki Life with Louie (Świat według Ludwiczka). Moim zdaniem bardzo zgrabny, ale nie używam go na co dzień. Zbyt wielka niechęć do Żydów panuje, żeby ot tak sobie rzucać słowem rabin.

Nawiedzenie

2010-04-17T12:23:00.003+02:00

Są ludzie, którzy wydawali się już na zawsze poza mną. Powiedzieliśmy sobie "żegnam", z pełną premedytacją, z pełną świadomością, co to słowo znaczy. I już. Sprawa jasna. Powinno tak zostać. Uspokoiłam emocje, które kotłowały się we mnie przez 4 lata, zapomniałam. Raczej nie przypominałam sobie tego, co było pozytywne, żeby mnie nie rozdarło. Myślałam, żeby napisać kartkę pocztową z krótkim "Pozdrowienia z Wydziału Polonistyki na Krakowskim Przedmieściu", ale zrezygnowałam z tego pomysłu. Chciałam szanować spokój swój. I jego spokój też. I nagle ten dojrzały, dorosły człowiek, pedagog terapeuta, jako rzecze wypełniony profil, zaprasza mnie do swoich znajomych i robi mi trzęsienie ziemi. Wodę z mózgu. Mózg na ścianie. Bo ciągle jeszcze brak mi dystansu. Może D. ma rację, ludzie przez te serwisy społecznościowe głupieją i nie zdają sobie sprawy, jakie mogą być konsekwencje kliknięcia "Dodaj do znajomych". Zwykle nie ma żadnych, ale czasami... Czasami lepiej sobie darować.

Nie lubię duchów. Duchy powinny zostać tam, gdzie ich miejsce.

Przerwana lekcja muzyki

2010-04-13T23:11:00.003+02:00

Przerwana lekcja muzyki Susanna Kaysen

Widziałam film. Cały czas nie mogę obejrzeć go od początku do końca, więc na razie się nie ustosunkowuję i nie odfajkowuję go na liście obejrzanych. Ostatnio pokazywała go TVP 2, zainspirowana tym, zamówiłam książkę w bibliotece i przeczytałam w ciągu jednego dnia.

Susanna Kaysen nie ma lekkiego pióra. Jej opowieść jest papierowa do bólu. Postaci rozmywają się, mimo że powinny być charakterystyczne. Polly, Georgina, dwie Lisy, Valerie - czy po samej lekturze książki można powiedzieć o nich coś więcej? Filmowcy zrobili kawał dobrej roboty, nadali postaciom opisanym przez Kaysen głębi. U niej są tylko tłem dla własnych przemyśleń.

Susanna JEST leniwą, egocentryczną dziewczynką. Pozostała nią nawet po latach, gdy pisała swoje wspomnienia. Nie mam jej tego za złe. Nie mam jej za złe tego, że skupia się na sobie, pomijając to, co w takim doświadczeniu najbardziej interesujące - ludzi, z którymi spędziła te dwa lata. Wiem z doświadczenia, że dużo łatwiej jest pisać o sobie, sama tak robiłam, gdy byłam w podobnej sytuacji. Żałuję, że nie przyglądałam się ludziom bardziej i żałuję, że nie robiła tego Susanna.

Nie umiem spojrzeć na tę książkę z dystansem. Nie podoba mi się to, jak jest napisana, nie odpowiada mi zaburzona chronologia, męczą mnie wywody bohaterki. Doceniam jednak jej odwagę, fakt, że zdecydowała się opisać swoje doświadczenie. Ja się na to nie zdobyłam i raczej już się nie zdobędę. Widziałam, jak to wygląda w środku, w innym miejscu i czasie, na dużo krótszym odcinku czasu, ale widziałam. Pamiętam. I czytając opowieść Susanny, czytam między wierszami. Widzę to, czego ludzie spoza, ludzie, którzy nigdy nie przekroczyli podwójnych drzwi, nie są w stanie sobie wyobrazić. Pamiętam drobiazgi, o których pisze autorka oraz inne, o których nie chciała pisać albo których doświadczyłam ja, a ona nie. Powtarzam, nie umiem popatrzeć z dystansu, bo w Susannie widzę siebie sprzed 5 lat.

To jedna z najbardziej uderzających lektur w moim życiu; głównie dlatego że jest o moim życiu.

Ocena: 3.5/6

Pozwól mi wejść

2010-04-13T22:37:00.004+02:00

Pozwól mi wejść reż. Tomas Alfredson

Kåre Hedebrant, Lina Leandersson

Oskar ma wyraźne skłonności do bycia ofiarą. Dręczony przez innych, marzy o krwawej i okrutnej zemście. Poznaje tajemniczą dziewczynkę, Eli, która "od dłuższego czasu ma 12 lat".

Takie filmy zostają w głowie. Można pominąć krew na twarzy dziewczynki, płonącą kobietę, głowę lądującą w basenie czy oszpeconą kwasem twarz. Można pominąć biegającą po budynkach dwunastolatkę, u której czasem pokazuje się prawdziwa twarz. Co wtedy zostaje? Samotność. Narastający gniew. Ogromna, przejmująca potrzeba znalezienia kogoś, kto jest taki sam. Kto wszystko zrozumie. Kto będzie. To najbardziej podstawowa potrzeba człowieka.

Ten film jest gęsty od niedomówień. Mimo długich ujęć, niektórych zupełnie niezrozumiałych (Oskar i jego matka myjący razem zęby), pozornej monotonii czy nawet nudy, nie sposób przestać go oglądać. Hipnotyzuje. Trudno w nim znaleźć drugie dno czy odkrywcze przesłanie. Jednak ten obraz boli. Nie poznajemy historii Eli. Nie wiemy, dlaczego musi zostać zaproszona, by bez uszczerbku wejść do czyjegoś domu. W ogóle niewiele wiemy. Przyglądamy się Oskarowi i Eli jak osobliwym zwierzątkom, które tylko na pozór przypominają ludzi.

Trudno mi dobrać słowa. Jest w tym obrazie coś, co wywarło na mnie silne wrażenie, ale trudno mi określić, co to właściwie było. Pozwól mi wejść to wyjątkowe doświadczenie. Niełatwe dla ludzi nadwrażliwych. Przeraża w nim nie makabra i realistyczne sceny mordów czy okaleczeń, ale ta specyficzna aura otaczająca głównego bohatera i jego przyjaciółkę.

Ocena: 6/10

Niewinni

2010-04-11T22:18:00.003+02:00

Niewinni Ian McEwan

Zaczyna się dość nudno, by w końcowych rozdziałach zamienić się w prozę a la Andrzej Bursa, hipernaturalistyczny opis nieplanowanej zbrodni. Główny bohater jest mdły i nieprzekonujący, całość nadaje się jedynie na pociągowe czytadło z historią w tle. Po autorze Pokuty spodziewałam się więcej.

Ocena: 2/6

Przygoda z owcą

2010-04-11T22:15:00.003+02:00

Przygoda z owcą Haruki Murakami

Książka kojarzy mi się silnie z realizmem magicznym. Jest nieprawdopodobna historia owcy z gwiazdą na grzbiecie, ale protagonista przyjmuję ją do wiadomości i daje się w nią wplątać. Przy tym drobiazgowe opisy codziennych czynności. Sama nie wiem dlaczego, ale bardzo mi się podobało.

Ocena: 4.5/6

Kieszonkowy atlas kobiet

2010-04-11T22:12:00.003+02:00

Kieszonkowy atlas kobiet Sylwia Chutnik

Nie można odmówić autorce zmysłu obserwacji, za to warstwa językowa nie jest najlepsza, dowodzi, jak mocne piętno na polskiej literaturze odcisnęła Dorota Masłowska. Potoczny język, narracja pozornie zależna i oniryczne chwyty - to już było. A że Kieszonkowy atlas... jest o kobietach, to naprawdę nie robi większej różnicy.

Ocena: 3/6

Idealny kandydat na pracownika

2010-04-02T17:21:00.002+02:00

Na pewno nim nie jestem. Nie mam wyższego wykształcenia, studiuję dziennie, boję się ludzi, trudno pracuje mi się w grupie, łatwo się rozklejam, nie mam cierpliwości, pracy szukam tylko dla pieniędzy, bo na razie studia zapewniają mi rozwój.

Nie napiszę jednak tego wszystkiego w liście motywacyjnym.

Napiszę, że umiem pracować w grupie (bo przecież od lat funkcjonuję w klasach/grupach i jakoś sobie radzę), że szybko się uczę, że jestem pełna zapału, że mam już doświadczenie w pracy z klientami (taka prawda, pracowałam niecały miesiąc w herbaciarni), że radzę sobie w stresowych sytuacjach (może jak napiszę, to sama w to uwierzę).

Na razie wysłałam CV i list motywacyjny do jednej z sieci multipleksów. Na stronie rekrutacyjnej widniało hasło Odezwiemy się szybciej niż myślisz!, minął tydzień i ani widu, ani słychu. Widocznie powinnam myśleć, że odezwanie się zajmie im dłużej. Powoli przymierzam się do wysłania papierów do konkurencyjnej sieci, wydrukowałam też na zapas 10 egzemplarzy CV i może gdzieś je zaniosę: do Empiku, do kawiarnianych sieciówek, do fastfoodowych sieciówek...

Ten rok jest wyjątkowo trudny. Teraz jeszcze wizja podjęcia pracy. Niby nie jest to konieczne. Niby nie muszę. Jednak warto byłoby wziąć choć trochę na swoje barki, odciążyć finansowo rodziców, którzy są w nie najlepszej sytuacji. Na razie się przymierzam. Uspokoiłam sumienie tym jednym wysłanym zgłoszeniem, za miesiąc pewnie spróbuję znowu, a w wakacje wezmę się za to pełną parą. Może wezmę udział w jakimś projekcie (chodzą mi po głowie http://wolnelektury.pl). Może w końcu zastosuję się do motta z nagłówka, szczególnie do części Do more.

Wilbur chce się zabić

2010-03-28T11:38:00.001+02:00

Wilbur chce się zabić (Wilbur Wants to Kill Himself) reż. Lone Scherfig

Jamie Sives, Shirley Henderson, Mads Mikkelsen

Wilbur usilnie próbuje pozbawić się życia, jednak za każdym razem coś lub ktoś mu w tym przeszkadza. Nielubiący dzieci opiekun z przedszkola, indyferentysta w najczystszej postaci, wyrzucony z kamienicy po odkręceniu gazu, zmuszony jest do zamieszkania ze starszym bratem Harbourem na tyłach rodzinnego antykwariatu. W życiu braci pojawia się Alice z 8-letnią córką, Mary.

Próbuję dociec, czemu swego czasu wystawiłam temu filmowi tak wysoką ocenę (9/10). Po namyśle dochodzę do wniosku, że ci potrzaskani ludzie, mający problemy z komunikacją, ulegający słabościom, nieczuli, cyniczni, głupi, niezaradni, odsuwający od siebie cierpienie są po prostu ludzcy. Dokładnie tacy jak ci, których mam wokół siebie. I co mówi ten film o ludziach? Że nawet w skrajnie dysfunkcyjnych relacjach, tam, gdzie wydaje się nie być nadziei, znajduje się miejsce na ciepło i miłość, i surową czułość.

Poruszone w Wilburze tematy są trudne, na szczęście pojawiają się tam akcenty humorystyczne, momenty rozładowania napięcia. Jak w życiu, wszystko jest słodko-gorzkie, nie ma jasnych podziałów i prostych rozwiązań, nie ma czystej tragedii ani czystej komedii. O niewielu filmach można powiedzieć, że opowiadają o prawdziwych ludziach, ale obraz Lone Scherfig jest (zdecydowanie!) jednym z nich.

Ocena: 9/10

Trochę z sufitu (1)

2010-03-24T10:16:00.001+01:00

Kupiłam kiedyś zbiór esejów Michela Foucaulta Szaleństwo i literatura. Kupiłam go stanowczo za wcześnie, by go zrozumieć, przeczytałam w całości dużo później, a i tak zrozumienie części tekstów przekracza moje możliwości poznawcze. Jedna z prac, na temat homofonów w języku francuskim, bardzo mi się spodobała, mimo że mój francuski jest, umówmy się, bardzo słaby. Przepisałam kiedyś ten tekst i myślę, że warto go tu przytoczyć.

Podwójna "etymologia" słów origine i imagination:

Eau rit, ore ist, oris. J'is noeud, gine. Oris=gine-la gine urine, l'eau rit gine. Au rige ist noeud. Origine. L'ecoulement de l'eau est a l'origine de la parole. L'inversion de oris est rio, et rio ou rit rau, c'est le ruisseau. Quant au mot gine, il s'applique bientot a la femelle: tu te limes a gine. Tu te l'imagines. Je me lime, a gine est? Je me l'imaginais. On ce, l'image ist ne; on ce, lime a gine ai, on se l'imaginait. Lime a gine a sillion; l image ist, noeud a sillion, l'image ist, n'ai a sillon.